Lòng đường làng nhỏ. Hai vệ đường miên man cỏ hoa lại là khoảng trời rộng lớn. Chúng tôi thường tạt xe vào vệ đường rồi nằm ra khoảng cỏ xanh rì đó mà hít hà hương đồng gió nội mỗi chiều tan học sớm. Bãi cỏ ven đường tươi mát màu xanh, miên man mướt mát. Nhưng có ngửa cổ nằm dài ra trên tấm thảm ấy mới rõ muôn loại cỏ khác nhau chẳng biết hết tên đang cùng đan dệt. Mùi cỏ tươi mà bọn con gái bứt làm rau chơi trò nấu cơm phả ra ngai ngái. Lũ con trai đang lơ đãng ngắm vài cành cỏ may la đà thường giật mình khi nghe tiếng dế, tiếng châu chấu nhún càng. Gió hây hẩy đong đưa mái tóc, mắt nhắm nghiền lắng tiếng sáo vi vu có bữa làm chúng tôi thiếp đi trên cái mát rượi ngát xanh hoa cỏ. Thằng Mỡi có hôm còn bị ăn đòn quắn mông vì bố nó đi cày về muộn mà nó còn chưa về nấu cơm.
Lúc nông nhàn, ven đường nguyên sơ màu xanh như thảo nguyên của riêng bọn trẻ chúng tôi. Các bố mẹ ra đồng coi lúa cũng chỉ đi xe đạp ở lòng đường con con. Thảm cỏ ven đường cứ miên man xanh rì, điểm xuyết sắc hoa trăng trắng vàng vàng của xuyến chi, dạt dào sắc cỏ may biêng biếc. Nếu không có lũ trẻ chúng tôi đùa nghịch ở thảm cỏ ấy thì ngỡ như cả thế giới sống động với cỏ cây, hoa lá, châu chấu, dế mèn... sẽ ngủ yên suốt mùa.
Vụ chiêm, vụ mùa vào độ gặt hái, đường làng ngõ xóm rộn ràng tiếng giục gọi từ tinh mơ gà gáy. Xe trâu còng cọc đi, bánh xe hằn vết trên thảm cỏ đẫm sương đêm. Hết xe nhà này tới xe nhà khác, hết dòng người này tới dòng người khác đi như hội trên đường từ sáng tới tối. Thời gian này, tụi trẻ chúng tôi ít nằm hít hà hương cỏ ven đường hơn vì bố mẹ làm về muộn, phải nhanh về lo cơm nước quét tước lợn gà. Nhưng các bố, các mẹ, các bác trong làng lại siêng nghỉ ngơi ven đường hơn cả. Chỉ cần một bóng râm, các mẹ có thêm chai nước vối, các bố có thêm điếu thuốc lào là đủ biến một vệ cỏ ven đường nào đó thành trạm nghỉ chân náo nhiệt giữa giờ đồng áng.
Ven đường là thế giới ngập tràn niềm vui và tiếng cười suốt tuổi thơ tôi. Cho tới khi lớn hơn một chút, chúng tôi bắt đầu theo bố mẹ ra đồng gieo trồng cấy hái. Cái nắng tháng sáu gắt như lửa, lưng chừng chiều nào cũng vậy, cứ cấy được khoảng vài bó mạ là bố mẹ tôi lại giục lên ven đường nghỉ ngơi. Bóng cây bàng tỏa bung, gió từ cái nón mê của mẹ mát rười rượi. Tôi gối đầu lên chiếc khăn đội đầu của mẹ, ngả lưng xuống thảm cỏ. Thằng Mỡi cũng lên ngồi nghỉ cấy cùng nhà tôi. Nó bứt cỏ tươi tìm dế. Lạ thay, tôi chẳng thấy nổi mùi ngai ngái quen thuộc của bao thứ cỏ hoa không tên quen thuộc. Mùi mằn mặn từ lưng áo bố, từ chiếc khăn mẹ đội đầu choáng ngợp cả không gian quanh tôi.
Suốt hai chục năm đi mòn chân trên thảm cỏ ven đường ấy, chưa bao giờ chúng tôi thấy hai bên đường ngớt màu xanh. Dù có lúc bị bánh xe trâu nghiền cho cọng lá bẹp dí xuống mặt đất hay bị đàn bò gặm xoèn xoẹt ngọn như lưỡi hái ngọt liệng qua khiến ngọn cụt ngủn.
Thằng Mỡi trước hôm đi nhập ngũ, nó còn cởi giày ra đi chân trần đoạn dài ven đường từ nhà tới đầu làng. Biên thư về, nó luôn hỏi tôi: "Ven đường cỏ có còn xanh không?" Cỏ vẫn xanh, dù cho đời nắng mưa giông bão.
Con đường làng tôi nghe tin sắp được bê tông hóa. Nhưng màu cỏ ven đường vẫn xanh khắp một miền ký ức chẳng xa xôi./.
