Sống như dòng sông
PodcastMỗi dòng sông khởi nguồn từ giọt nước nhỏ bé, băng qua núi rừng, thung lũng, đồng bằng… trước khi hòa vào biển lớn, cũng như con người kiên trì đi qua thử thách để tìm bến đỗ.
Trong ký ức mỗi người, có lẽ đều có một dòng sông… Dòng sông ấy chảy qua những mùa hạ nắng vàng, qua những cơn bão dữ, qua cả tuổi thơ trong trẻo và êm đềm.
Với ai đó, dòng sông quê không chỉ là cảnh sắc, mà còn là chứng nhân của bao kỷ niệm, là mạch nguồn nuôi dưỡng tâm hồn, để mỗi khi mỏi mệt giữa cuộc đời, chỉ cần nhắm mắt lại – ta lại nghe thấy tiếng nước êm đềm và thấy mình của ngày xưa…
Có những buổi sớm mai, khi màn sương còn phủ giăng mờ mặt nước, bảng lảng trôi vô định, tôi nghe tiếng chim ríu rít trong bụi tre, lặng lẽ ngắm nhìn thả hồn trôi theo dòng chảy sông quê. Nghe đâu đó trong trí nhớ giai điệu quen thuộc của nhạc sĩ Quốc Việt:
“Có một dòng sông chảy trong ký ức
Dịu mát xanh đến tận bây giờ
Nhớ con sông tuổi thơ mùa hạ
Ngọn gió đồng cơn lũ chiều giông”.
Tiếng hát như gợi nhắc về một miền thương nhớ đã xa, để giờ đây lại ùa về, dạt dào như sóng nước vỗ bờ.
Dòng sông là cả một phần máu thịt, nơi gắn bó với những người bạn thân thiết của tuổi thơ chúng tôi. Nó đã chứng kiến bao đổi thay, thăng trầm bao đời của làng quê, từ những ngày êm đềm nắng gió đến những đêm bão tố tang thương. Cơn bão số 10 Bualoi đã đi qua để lại bao nhiêu sự mất mát từ người đến của cải vật chất tích góp cả một đời. Cả dòng sông một màu đục ngầu, xoáy nước cuộn tròn dữ dội, khúc sông như con thú gầm gừ muốn nuốt chửng mọi thứ. Người làng hối hả chạy lũ, tiếng gọi nhau í ới trong đêm xen lẫn tiếng trẻ con khóc lạc giọng. Thế nhưng sau khi bão tan, dòng sông lại trở về dáng vẻ hiền hòa vốn có để lại những bãi bồi phù sa sẽ là những luống ngô, bãi hoa màu xanh tốt; giống như con người quê tôi sau bão giông vẫn kiên gan gượng dậy, vươn mình trong gian khó.
Mỗi sáng, khi mặt trời vừa ló dạng lên khỏi rặng tre, sông quê khoác lên một tấm áo sương trắng mỏng tang nhẹ như làn khói. Những con thuyền chài lặng lẽ xuôi ngược, bóng người lom khom quăng chài hòa cùng tiếng mái chèo khua nhịp trên sóng. Tôi thường đứng ở trên bờ dõi theo những vệt nước loang loáng ánh bạc sau đuôi thuyền. Quang cảnh thật bình dị, như một thước phim quay chậm trong lòng dâng lên một nỗi niềm khó tả. Tuổi thơ tôi gắn bó với dòng sông hơn bất cứ trò chơi nào khác. Mỗi khi trưa hè, chúng tôi thường trốn ngủ để cùng lũ bạn rủ nhau tắm sông. Nước sông xanh mát, gợn lăn tăn dưới ánh nắng vàng rực rỡ, lũ bạn té nước bắn tung tóe và những tiếng cười vang vọng cả một khúc sông. Có đứa nghịch ngợm bày trò xem ai lặn lâu hơn hoặc ngụp lặn tìm hến rồi hý hửng khoe chiến tích. Dòng sông ấy được thiên nhiên ưu đãi không chỉ có cá tôm mà còn có hến nhỏ bé để mẹ nấu bao bữa cơm quê canh hến thơm ngon mát lành.
Tôi còn nhớ như in, chiều chiều, cả bọn rủ nhau đi làm những con diều rô từ bao xi măng, sau đó kéo nhau ra bãi cỏ ven sông thả. Gió từ sông thổi vào mát rượi, cánh diều no gió bay cao, đứa nào đứa nấy ngước nhìn mê mẩn như cánh diều đang chở cả ước mơ tuổi thơ bay đi trong gió. Rồi khi trở về, cỏ may bám đầy gấu quần, nhổ hoa cỏ may râm ran cả một buổi mà niềm vui vẫn nguyên vẹn. Chiều xuống, tiếng chuông nhà thờ vọng lại từ ngọn đồi phía xa. Âm thanh ngân nga, trong trẻo vang vọng trên sóng nước, len lỏi vào lòng người một sự bình yên lạ lùng. Những buổi chiều như thế, tôi thường cùng mẹ ra sông giặt giũ, ngồi bên bờ nghe chuông ngân, nhìn mặt nước nhuộm màu hoàng hôn ấm áp, tựa như một bản nhạc làng quê ngân vang mãi trong ký ức.
Mỗi mùa mưa bão, sông lại khoác lên mình một diện mạo khác. Sông cuồn cuộn chảy, có khi nước dâng không biết đâu là bờ, ngập đồng ruộng, làng mạc, có khi đến tận nóc nhà. Tôi từng chứng kiến cảnh cả xóm phải dỡ từng nhà, đưa đồ đạc lên gác cao tránh lũ. Những con thuyền lúc đó trở thành phương tiện duy nhất, xuôi ngược khắp ngõ làng để đưa người, chuyển lương thực. Đau thương có, mất mát có, nhưng trong gian nguy ấy, tình người lại sáng lên như ngọn lửa, ấm áp và kiên cường. Và rồi, khi lũ qua đi, dòng sông trả lại cho bãi bồi lớp phù sa màu mỡ, nuôi dưỡng ruộng đồng, cây cối. Con người quê tôi vẫn nói: “Sông lấy đi nhưng cũng cho lại”.
Khi cuộc sống đã nhiều đổi thay, những cây cầu bê tông kiên cố bắc ngang khúc sông cũ, khi trẻ nhỏ trong làng ít còn biết đến thú vui tắm sông, thả diều, tôi lại càng tha thiết nhớ về dòng sông xưa. Nhớ tiếng cười giòn tan của bè bạn, nhớ cánh diều chao nghiêng trong gió, nhớ cả những ngày bão tố run rẩy trong lòng mẹ. Tất cả như một cuốn phim quay đi quay lại, càng xem càng thấm, càng nhớ càng thương. Dòng sông ký ức, dòng sông của tôi hiền hòa mà dữ dội, tĩnh lặng mà mạnh mẽ, giống như đời người. Có khi êm ả xuôi dòng, có lúc cuồn cuộn sóng gió, mãi mãi sẽ là mạch nguồn trong trẻo chảy ngầm trong tim. Để mỗi khi mỏi mệt giữa cuộc đời, tôi chỉ cần nhắm mắt lại là nghe thấy tiếng nước êm đềm, tiếng chuông nhà thờ ngân xa, và thấy mình như đứa trẻ ngày nào đang reo hò tắm mát giữa lòng sông xanh biếc.
Trần Anh Đức
Mỗi dòng sông khởi nguồn từ giọt nước nhỏ bé, băng qua núi rừng, thung lũng, đồng bằng… trước khi hòa vào biển lớn, cũng như con người kiên trì đi qua thử thách để tìm bến đỗ.
Ai trong chúng ta cũng có một “lối cũ” để trở về – có thể là con đường đất đỏ hun hút bóng chiều, có thể là ngõ nhỏ ngập mùi rơm rạ, hay đơn giản chỉ là khoảng sân nhà rêu phong nơi cha mẹ vẫn ngóng con về.
Khói lam - mộc mạc mà thân thương, mang theo hương cơm mới, mùi khoai sắn, hơi ấm gia đình và cả những bài học đầu đời mẹ dặn con bên bếp lửa hồng.
Giữa ồn ào phố thị, nhiều người vẫn khát khao trở về quê nhà, nơi có mái hiên xưa, giàn mướp, dòng sông và vòng tay cha mẹ bao dung.
Những mùa thu đi qua, từ nước Nga đến làng quê Việt, vẫn đọng lại trong tác giả là sắc vàng của lúa, hương ổi, tiếng cười trẻ nhỏ và hình bóng mẹ hiền gói ghém yêu thương qua từng trang sách cũ.
Có những tháng trong năm chỉ cần vừa chạm ngõ đã khiến lòng người xao xuyến. Không hẳn bởi thời tiết hay cảnh sắc đổi thay, mà bởi mỗi mùa đi qua đều có thể đánh thức một miền ký ức. Khi tháng Mười Một đến cùng những cơn gió đầu đông se lạnh, khi cúc họa mi theo những chiếc xe đạp xuống phố, lá bàng chuyển sang sắc đỏ, cũng là lúc có những nỗi nhớ tưởng đã ngủ yên bỗng trở về, dịu dàng mà da diết.
Có những loài hoa chỉ cần nhìn thấy một lần cũng đủ khiến người ta nhớ mãi. Có những miền đất, dù đã rời xa từ lâu, vẫn luôn hiện diện trong tâm trí qua một sắc màu, một mùi hương hay một mùa hoa trở lại. Với những người từng sống ở vùng cao nguyên, có lẽ sắc vàng của hoa dã quỳ chính là một miền ký ức như thế. Một loài hoa không được chăm chút trong những khu vườn sang trọng, chẳng cần ai nâng niu, nhưng cứ mỗi độ cuối thu lại kiêu hãnh bung nở trên những triền đất đỏ, làm bừng sáng cả một vùng trời.
Có những cuộc hẹn chẳng cần một lý do đặc biệt, cũng không cần phải chuẩn bị điều gì cầu kỳ. Đôi khi, chỉ là một buổi chiều chợt muốn gặp nhau, cùng đi qua vài con phố quen, ngồi bên tách trà nóng và kể những câu chuyện thường ngày. Hà Nội vẫn luôn có những góc phố dịu dàng như thế, nơi người ta có thể tạm gác lại những lo toan để sống chậm hơn một chút, lắng nghe nhau nhiều hơn một chút.
Có những thành phố ta yêu không chỉ bởi những con đường đang hiện hữu, mà còn bởi những gì đã lắng sâu trong ký ức. Một tiếng rao quen, mùi hương của một mùa hoa cũ, hay câu chuyện được người thân kể đi kể lại qua năm tháng. Tất cả có thể trở thành những dấu mốc riêng, để mỗi khi nhớ về, ta lại thấy cả một miền thời gian hiện lên. Với Hà Nội, những ký ức ấy còn là sự giao thoa giữa làng và phố, giữa nét xưa cũ và nhịp sống hiện đại.
Có những thành phố, dù không phải nơi ta sinh ra, vẫn có thể trở thành một phần ký ức không thể tách rời. Bởi ở đó, ta đã sống những năm tháng tuổi trẻ, đã đi qua những con đường quen, gặp gỡ những con người thân thương và lưu giữ biết bao câu chuyện của riêng mình. Với Hà Nội, có lẽ tình cảm ấy còn được bồi đắp qua từng lần trở lại, khi thành phố đã đổi thay nhiều, nhưng những ký ức xưa vẫn còn nguyên vẹn trong lòng người.
Có những mùa thu đi qua đã lâu, nhưng mỗi khi trở lại vẫn khiến lòng người xao động. Bởi trong ký ức của mỗi chúng ta, có thể có một mùa thu gắn với cuộc gặp gỡ đầu tiên, một mối tình từng rất đẹp, hoặc một cuộc chia xa mà phải mất rất nhiều năm tháng mới có thể học cách chấp nhận. Đôi khi, chỉ một giai điệu cũ vang lên giữa một buổi sáng bình thường cũng đủ đánh thức cả một miền thương nhớ.