Khi những cơn gió hanh hao khe khẽ chạm ngõ, Hà Nội lại dịu dàng đón mùa đông bằng những bông cúc họa mi trắng - nhỏ bé, mong manh mà bền bỉ.
Mùa đông đã về với Hà Nội. Trong những cơn gió se lạnh, từng chùm cúc họa mi cánh mỏng chúm chím nở bên góc phố. Những bó hoa nhỏ nhắn điểm xuyết trên xe hoa rực rỡ, nối đuôi nhau dưới phố Phan Đình Phùng.
Tôi hay ngồi ăn bánh chuối ở đoạn giao với đường Lý Nam Đế. Bên cạnh là chú bán đồ gốm, bình hoa, bình đất nung. Người ta kể với nhau về họa mi bán được hay không, về bọn trẻ dạo này hay chụp ảnh ở đoạn phố nào. Có người đắn đo chọn bó to hay bó nhỏ, chọn họa mi trắng tinh hay kết cùng cẩm tú cầu. Ôm bó hoa vào lòng, rồi họ hòa vào dòng người hối hả.
Tôi từng sống bốn năm trên phố Phan Đình Phùng - nơi ngày nào cũng có những gánh hàng rong thân thuộc, thu hút ánh nhìn của người qua lại. Mọi thứ bình dị đến mức tôi có thể đứng lặng, ngắm con người và hoa lá trong cùng một nét đẹp rất Hà Nội.
Gần đây, Phan Đình Phùng trở thành tọa độ của giới trẻ, của những người yêu cái đẹp. Đông vui đến bất ngờ, mỗi cuối tuần dòng người đổ về kín lối đi. Còn trước kia, cúc họa mi chỉ là loài hoa dại ven triền đê sông Hồng. Rồi theo năm tháng, người ta bắt đầu nhớ đến họa mi như một loài hoa gọi mùa về.
Ôm bó cúc họa mi trên tay, tôi lững thững đi bộ trên phố Tây Sơn trong tiết trời se lạnh. Ghé vào quán cháo nhỏ quen thuộc, vài chiếc ghế nhựa xanh vây quanh một vòng tròn. Bát cháo nóng nghi ngút khói, đôi bàn tay ôm lấy thành bát như tìm chút hơi ấm xưa cũ.
Tôi có đôi bàn tay rất lạnh. Chỉ cần rời túi áo là buốt giá đến thấu xương. Dáng người nhỏ bé của những chiều tan học, bốn năm sinh viên, tôi vẫn hay lang thang ở góc phố ấy. Trời nhá nhem rất nhanh, ánh đèn đỏ đuôi xe nối nhau như chuỗi đèn Tết giữa dòng người ngược xuôi.
Thoang thoảng mùi cúc. Mùi rất riêng của cúc họa mi. Tôi chợt nhớ đến chị hàng nước trong con ngõ nhỏ phố Nguyễn Chí Thanh. Bàn nước của chị lúc nào cũng có một bình hoa - mùa nào thức ấy. Mùa này là cúc họa mi trắng, tán hoa xòe rộng, rạng rỡ, cao ngang tầm người ngồi. Dưới ánh đèn vàng, từng bông hoa hé nở, chúm chím, ấm áp giữa trời mưa phùn lất phất.
Có một sáng chớm lạnh, không rõ động lực nào kéo tôi ra bờ hồ Hoàn Kiếm. Khu vực tượng đài Lý Thái Tổ mờ trong sương sớm. Tôi thích ngồi nhìn kim đồng hồ nơi bưu điện nhích từng chút một, để mặc lòng mình trôi chậm.
Mùa đông tôi vẫn gọi là mùa đìu hiu. Không đông đúc, nhưng phố đẹp theo một cách rất riêng. Khi họa mi về, những cô gái dịu dàng trong những tà áo dài, ôm bó hoa trắng vào lòng, như mang theo hơi ấm lan tỏa giữa phố phường gió bấc. Họa mi rung rinh trong hạt mưa nhẹ, một bên là âm thanh xe cộ rộn ràng, một bên là mặt hồ yên ả, lặng im.
Từ ngõ Từ Hoa, đến chân cầu Long Biên, bạt ngàn là họa mi. Hoa vươn mình trong nắng, rạng rỡ và bền bỉ. Cúc họa mi lâu tàn, sức sống mãnh liệt. Có lẽ vì thế mà tôi yêu loài hoa này đến vậy.
Mỗi độ cúc họa mi về, lòng tôi lại man mác nhớ quê. Nhớ cái rét cắt da ngày cũ, khi mẹ phải lồng chăn bông thật dày. Dưới quê không trồng cúc họa mi. Họa mi chỉ có ở phố - nồng nàn với phố. Cúc họa mi làm tôi nhớ Hà Nội. Tôi gửi nỗi niềm xa xứ của mình vào những con đường, vào mùi ngô khoai nướng, mùi bánh sắn thơm lừng trong gió lạnh đầu mùa.
Giống như cúc họa mi - nhỏ bé mà kiên cường - những gánh hàng rong, những con người thầm lặng giữa phố phường cũng mang theo sức sống bền bỉ để đi qua mùa đông.
Tôi dừng lại bên gánh hàng rong, nán chờ đèn đường bật sáng, rồi trở về nhà với bó họa mi trắng trên tay. Cúc họa mi mang cả mùa đông về, và ở lại, rạng rỡ bên một mái nhà êm ấm.
Họa mi không chỉ là một loài hoa. Đó là ký ức, là nỗi nhớ, là cách Hà Nội dịu dàng ôm lấy những tâm hồn xa xứ mỗi khi đông chạm ngõ.
Thảo
Như một lời ước hẹn, cứ vào độ chớm Đông, sắc trắng tinh khôi của cúc họa mi lại ẩn hiện trên phố như những vầng mây dịu dàng, thanh thoát, làm Hà Nội lưu dấu trong tim nhiều người bởi mười hai mùa hoa trải dài qua tháng năm thương nhớ.
Có những buổi sáng mùa đông tưởng như rất bình thường, vậy mà chỉ một khoảnh khắc nhỏ thôi cũng đủ khiến ta lặng đi, rồi bất giác thấy lòng mình ấm áp hơn rất nhiều.
Mỗi lần tháng 11 gõ cửa, Hà Nội lại dịu dàng hơn, mềm mại hơn bởi sắc trắng tinh khôi của cúc họa mi - loài hoa nhỏ bé mà kỳ lạ thay, cứ xuất hiện là khiến lòng người chùng lại, bâng khuâng trước những kỷ niệm tưởng đã ngủ yên.
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
