Tháng Ba luôn mang đến cho người ta nhiều cảm xúc rất đặc biệt. Đó là khi nắng xuân bắt đầu trở nên ấm áp hơn, khi những con đường lại ngập tràn sắc áo xanh của tuổi trẻ.
Với nhiều người, màu áo ấy không chỉ là một chiếc áo tình nguyện đơn thuần, mà còn là ký ức của một thời thanh xuân đầy nhiệt huyết, khi người ta dám bước ra khỏi vùng an toàn của mình để sống vì những điều lớn hơn bản thân.
Những ngày tháng Ba, nắng lên từ rất sớm. Không hiểu vì sao, mỗi khi thấy ánh nắng vàng ươm trải dài trên mặt đường, lòng tôi lại bâng khuâng; có một cảm giác nhớ đến da diết, như muốn gọi tên ai đó, rồi lại thôi. Và tôi biết, mình đang nhớ đến màu áo xanh thiên thanh của những năm tháng tuổi trẻ.
Hồi đó, chúng tôi còn trẻ lắm, cái trẻ của những đứa mười tám tuổi trọ học xa nhà, sống tằn tiện từng gói mì, mớ rau, lon gạo. Vậy mà khi nghe tin có đợt ra quân tình nguyện, cả bọn lại rủ nhau dành dụm tiền để mua bằng được chiếc áo xanh, chiếc mũ tai bèo và một đôi giày thể thao rẻ nhất chợ.
Ngày mua được áo, đứa nào cũng háo hức. Vừa về tới phòng trọ đã vội mặc thử, đứng trước gương ngắm nghía rồi cười khanh khách như vừa sắm được thứ gì quý giá lắm. Có đứa còn cầm thêm lá cờ đỏ sao vàng, nghiêng qua nghiêng lại bắt chước dáng cô chỉ huy trên tivi, trông buồn cười vô cùng, nhưng cũng rất dễ thương.
Chiếc áo màu xanh thiên thanh ấy thật đặc biệt. Nó không phải màu xanh đậm như quân phục, cũng không phải xanh lơ của áo học trò. Đó là thứ màu xanh dịu nhẹ, trong vắt như bầu trời buổi sáng sớm trước khi nắng lên.
Lần đầu khoác nó lên người, tôi đứng lặng trước gương khá lâu. Lạ thay, trong khoảnh khắc ấy, tôi thấy mình như trở thành một phiên bản mới của chính mình - mạnh mẽ hơn, tự tin hơn và có cảm giác mình đang chuẩn bị đón chào một điều gì đó rất ý nghĩa.
Biết bao màu áo tôi đã mặc trong đời, vậy mà không hiểu sao màu xanh ấy vẫn cứ sáng mãi trong ký ức. Mỗi lần nhớ lại dáng vẻ ngây ngô của mình năm ấy, tôi lại tự nhiên mỉm cười. Thì ra, mình cũng đã từng có một thanh xuân rực rỡ đến thế.
Buổi sáng ra quân, cả một vùng trời ngập tràn màu xanh. Hàng trăm bạn trẻ đứng thành hàng dài dưới nắng tháng Ba. Từ xa nhìn lại, cả đoàn giống như một dải lụa xanh khổng lồ vắt ngang bầu trời. Chúng tôi hát, cười và hô khẩu hiệu đến khản cổ. Chiếc xe chở đầy người, ba lô chất kín gầm; mấy đứa ngồi chen chúc nhau, chân tê cứng sau hơn hai tiếng đồng hồ đường núi quanh co dốc đứng, vậy mà chẳng ai than vãn. Cả xe cứ hát hết bài này đến bài khác. Bài "Thanh niên làm theo lời Bác" được hát đi hát lại đến khi giọng đứa nào cũng khản đặc, vậy mà vẫn không chịu dừng. Tuổi trẻ kỳ lạ như thế, nó khiến người ta có thể quên đi mọi mệt mỏi, chỉ nhớ một điều: mình đang được sống hết mình.
Những ngày ở bản, màu áo xanh nhanh chóng không còn xanh nữa. Bản làng nằm chênh vênh lưng chừng núi; điện chưa có; đường vào toàn đất đỏ trơn trượt, nhiều đoạn phải đi bộ, chân không dám đi giày hay dép; nước sạch cũng phải xuống tận khe suối cách đó gần một giờ đi bộ để gánh về từng can một. Ngày đầu tiên đặt chân tới, cả nhóm đứng im nhìn quanh thật lâu, rồi chẳng ai nói gì, từng người lặng lẽ xắn tay áo.
Tôi nhớ những buổi trưa đào mương dẫn nước, lưng áo ướt đẫm mồ hôi dán vào da, bùn đất bắn lên tận cổ; những bàn tay ban đầu phồng rộp, rồi dần chai lại, có khi rỉ máu, nhưng hôm sau vẫn tiếp tục làm. Có hôm đang lợp mái thì trời đổ mưa bất chợt, cả đội không ai chạy vào trú vì công việc còn dang dở. Chúng tôi cứ làm dưới mưa, quần áo ướt sũng, mũ tai bèo sũng nước. Mệt thì có mệt, lạnh thì cũng có lạnh, nhưng trên môi ai nấy đều nở nụ cười rất tươi.
Thế nhưng, điều khiến tôi nhớ nhất lại là những buổi dạy học. Lớp học dựng tạm trong nhà văn hóa bản, ánh đèn dầu vàng vọt. Dưới sự vận động của đội tình nguyện, bà con trong bản và các em nhỏ đến ngồi ngay ngắn trên những chiếc ghế nhựa, rụt rè cầm bút nắn nót từng nét chữ. Kỳ lạ là chúng tôi chưa từng ai đứng trên bục giảng, thế mà tối hôm đó, ai cũng say sưa như một người thầy thực thụ. Tôi nhớ có một em bé nhỏ xíu, da đen nhẻm, tóc vàng hoe, em là một trong những đứa chăm chỉ học nhất. Cuối buổi, khi nộp bài, em thỏ thẻ hỏi: “Cô ơi, mai cô còn dạy không ạ?”. Câu hỏi nhỏ xíu ấy khiến mắt tôi nhòe đi. Tôi chỉ ước mình có thêm nhiều thời gian hơn, để những buổi học như thế có thể kéo dài thêm nữa.
Màu áo xanh thiên thanh - màu áo của cả một thế hệ những người trẻ từng dám rời phòng trọ chật chội, dám leo lên những chuyến xe đường núi, dám cầm cuốc xẻng làm việc đến khi tay ứa máu, rồi tối về lại cầm phấn đứng trước bảng đen. Chính màu áo ấy đã theo bước tôi từ một cô gái rụt rè trở thành người dám bước ra khỏi vùng an toàn của mình. Nó dạy tôi biết mở lòng, biết sẻ chia, biết rằng sống không chỉ là lo cho riêng mình.
Bây giờ, mỗi khi tháng Ba trở lại, tôi lại nhớ đến màu áo xanh thiên thanh ấy. Bao nhiêu ký ức thân thương lại ùa về. Và tôi thầm biết ơn cuộc đời - vì mình đã từng được trẻ như thế, từng được sống như thế, từng khoác trên người một màu áo xanh đẹp đến vậy.
Tuổi trẻ rồi sẽ đi qua, nhưng những kỷ niệm của tuổi trẻ thì luôn ở lại. Có những màu áo chỉ mặc trong vài mùa tình nguyện, nhưng lại theo ta suốt cả cuộc đời như một dấu ấn không thể phai. Tháng Ba rồi cũng sẽ đi qua, nhưng ở đâu đó trên những con đường, sắc áo xanh tình nguyện vẫn đang tiếp tục viết nên những câu chuyện đẹp của tuổi trẻ.
Ninh Lê
Hà Nội mỗi độ giao mùa luôn mang đến những dấu hiệu rất khẽ. Không ồn ào, không vội vã, chỉ là một cơn mưa phùn lất phất, một mùi hương thoảng qua trên phố, hay một sắc hoa nhỏ bé bất chợt chạm vào ánh nhìn. Có những mùa hoa không rực rỡ, không phô bày, nhưng lại đủ sức đánh thức cả một miền ký ức trong lòng người.
Giữa nhịp sống hiện đại với những con đường lúc nào cũng đông xe cộ, có khi chỉ một quyết định nhỏ cũng đủ khiến ta chậm lại một chút để nhìn lại nhiều điều. Có những buổi sáng đi qua phố, thấy vài người lặng lẽ đạp xe dưới những hàng cây, tôi bỗng nhận ra rằng đôi khi nhịp sống chậm lại cũng là một cách để ta nhìn thành phố của mình rõ hơn.
Có những mùi hương chỉ cần thoảng qua thôi cũng đủ khiến lòng người chậm lại. Giữa nhịp sống vội vã của đô thị, đôi khi chỉ một khoảnh khắc rất nhỏ cũng có thể đánh thức trong ta cả một miền ký ức.
Trong dòng chảy của bốn mùa, có những khoảng thời gian không quá rực rỡ nhưng lại khiến lòng người dễ rung động nhất. Đó là khi đất trời vừa khép lại một mùa cũ và đang chuẩn bị bước sang mùa mới. Những ngày ấy, nhịp sống dường như chậm hơn một chút, để ta kịp nhận ra nhiều điều tưởng như đã quen thuộc nhưng lại vô cùng quý giá.
Từ khoá
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
