Mới đây thôi, Tết đến nhà khi cánh cổng không còn đóng kín. Cổng mở để chờ đàn con. Cổng mở để đón gia tiên. Cổng mở để mời nàng xuân vào với vài ba ước nguyện. Thế mà nay đã tới lúc ngồi bên hiên tiễn Tết.
Với ngôi nhà luôn đóng mà hàng xóm đặt biệt hiệu, Tết về là thời khắc làm mọi thứ cởi mở hơn để đón nhận điều mới. Mẹ chẳng còn khóa mình lại sau nhà để bận rộn vườn tược. Mẹ bớt lắng lo có người lạ lẻn vào lúc đôi chân đang gắn liền với cây nạng chống. Ngôi nhà vốn vắng hoe từ ngày ba mất nay có sinh khí hơn với mấy chậu mai, cành đào. Lũ trẻ về, Tết của mẹ cũng chợt chớm nở.
Mâm cúng giao thừa năm nay chỉ giản đơn có vài ba món chay được xếp trên chiếu cói. Phía sau, mẹ đặt cây nạng một bên, xin phép ông bà tổ tiên được ngồi trên ghế để đọc văn khấn. Mẹ khấn xin thổ địa cùng thần giữ cổng cho gia tiên được vào nhà ăn Tết. Ông bà nội, ông bà ngoại, cô cậu, anh năm. Đến tên của ba, không hiểu sao giọng mẹ nghẹn lại. Tôi ngồi cạnh chờ hóa vàng giấy tiền, lòng cũng nặng theo trĩu trịt. Đôi chân chẳng chịu nghe lời cứ trở trời lại nhói buốt, được mẹ đeo cái nẹp nhựa cố định. Mẹ bảo muốn ngồi lâu một tý, nhiều một tý. Tôi nghĩ bụng, chắc mẹ muốn đợi ba về qua cánh cổng đã mở toang cùng lời khấn chiều cuối năm. Tôi cũng ngó ra, mải mắt chờ một thứ gì đó vô định. Tại thời khắc đất trời chuyển giao, tôi cho phép mình được đợi trông vào thứ gọi là kỳ diệu.
Tết với tôi là mùa sẻ chia: sẻ chia tình thương của mẹ. Tôi thấy tim mình ấm lại qua vài lát bánh tét hay mấy miếng đu đủ, củ kiệu tự làm. Những ngày bôn ba nơi thị thành chỉ toàn bụi bặm với con người rời và rạc, tôi tìm lại giá trị của mình qua những yêu thương nho nhỏ nơi quê nhà. Ít ra với người đàn bà ở góa ấy, tôi là điều tuyệt vời mà ba dành tặng cuối cùng. Dù rằng trong căn nhà đã mở toang cổng, vẫn văng vẳng những tiếng cằn nhằn thân thuộc chứ chẳng phải lời âu yếm. Rằng sao hôm nay chưa đem chuối ra phơi khi nắng đương giòn, hay mấy cái lư đồng đang bám đầy bụi cần chà rửa ngoài sân. Tôi cứ cười hềnh hệch rồi lầm lũi đi làm, bụng bảo dạ, đánh là yêu, mắng là thương. Chỉ mong nhiều cái Tết sau nữa vẫn được nghe tiếng la rầy ấy.
Tết hết từ mùng 3, khi mẹ làm mâm cúng tiễn đưa ông bà. Nhưng cổng phải chờ tới mùng 6 mới dần khép lại, bởi khi ấy mấy đứa con mới phải xa nhà. Mẹ chống nạng thắp nhang từng ban thờ, lẩm bẩm khấn xin rồi lấy mấy hộp bánh ngọt xuống, bỏ vào bao đồ. Bóng lưng mẹ lom khom mở cũi, nhét thêm mấy quả trứng gà, hay bó rau, cái ớt. Cột chặt miệng bao, tay cầm bút lông run run viết tên và số điện thoại của tôi. Mẹ bảo xe khách nhiều hàng, nhỡ đâu thất lạc. Tôi xoa vai mẹ, bảo đừng nhét nữa, để con vào thành phố rồi mua. Mẹ lúc lắc đầu, Sài Gòn cái gì cũng có, nhưng con của mẹ lại chẳng có tiền. Tôi ngồi cạnh bên, muốn nói thêm vài điều khuyên lơn mà cuống họng chợt nghèn nghẹn.
Những ngày hết Tết là lúc đếm ngược đóng cổng nhà. Mẹ như chợt xót xa, cứ ra ra vào vào, ngó lên liếc xuống. Đêm trước ngày lên xe, tiếng chống nạng lộp bộp của mẹ vẫn vang trong khuya vắng. Mẹ lọ mọ kiểm tra lại bao đồ, rồi lẩm bẩm có còn cái gì quên chưa bỏ vào. Tôi nép sau cánh cửa nhà bếp, nhìn bóng lưng mẹ còng hơn năm trước, lòng trào ra cảm giác không nỡ: Không nỡ để mẹ lại một mình nơi căn nhà trống. Không nỡ để mẹ đợi ngày cổng mở vào Tết sang năm. Không nỡ làm mẹ phải lắng lo liệu con mình ở nơi xa có đói. Nhưng biết làm sao, khi cái phận mưu sinh vẫn còn tròng trành trên vai nặng trĩu.
Đêm chia tay thật dài. Hình như ngoài hiên đã bắt đầu rơi từng giọt mưa xuân lành lạnh. Mẹ chong đèn ngồi cạnh bao đồ. Tôi chong đèn ngồi sau cánh cửa. Khoảng cách giữa chúng tôi không phải là vài ba bước nữa. Đó là khoảng cách giữa hai trái tim sắp hẹn nhau gặp lại vào mùa đoàn viên năm tới, khi cánh cổng lại được mở ra để đón ông bà.
Trúc Nguyễn
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
Có những mùa trong năm chỉ cần một chút gió, một vạt nắng hay một mùi hương quen cũng đủ khiến người ta chậm bước. Mùa thu Hà Nội là một mùa như thế. Thu không ồn ào đi qua phố, chỉ khẽ khàng hiện diện trong bầu trời cao hơn, trong ngọn gió se hơn và trong những khoảnh khắc rất đỗi bình thường mà ta bất chợt muốn giữ lại.
