Trong ký ức của mỗi người Hà Nội, luôn có những thức quà giản dị mà chỉ cần nhắc tới thôi cũng đủ khiến lòng người thương nhớ. Đó không phải là những món ăn cầu kỳ hay sang trọng, mà đôi khi chỉ là một bát quà dân dã của phố phường. Với nhiều người, ký ức ấy có thể là bát cháo đậu cà - món ăn bình dị của những chiều hè Hà Nội, mang theo cả một miền tuổi thơ.
Tôi không sinh ra trong những năm tháng khó khăn khi cháo đậu cà từng là món ăn chống đói của nhiều gia đình nghèo. Khi tôi lớn lên, món cháo ấy đã trở thành một thức quà quen thuộc của ẩm thực Hà Nội , đặc biệt hợp với những ngày hè nóng nực.
Nghe cô bán hàng kể, cách nấu cháo đậu cà thật ra rất đơn giản. Chỉ cần gạo ngon đem ninh nhừ cùng đỗ xanh hoặc đỗ đen cho tới khi cháo sánh mịn. Cháo chín có màu ngà ngà, thơm dịu, vị ngọt bùi thanh mát của ngũ cốc. Ăn kèm với cháo là đậu phụ rán rim mắm hành và cà pháo muối giòn - những nguyên liệu mộc mạc ấy hòa quyện với nhau tạo nên một hương vị rất riêng: vừa thanh nhẹ, vừa đậm đà. Trong cái oi nồng của ngày hè, chỉ cần một bát cháo đậu cà cũng đủ khiến người ta thấy dễ chịu và dịu mát hơn.
Có lẽ vì là món ăn dân dã nên cháo đậu cà xuất hiện ở khắp nơi: từ những gánh hàng rong trên phố, sạp nhỏ ven vỉa hè, đến những quán ăn giản dị nép mình trong các khu chợ cũ của Hà Nội.
Ngày trước, ở phố chợ Phùng Khắc Khoan - nơi mẹ tôi mưu sinh bằng nghề bán vải - chiều nào cũng vậy, cứ khoảng bốn, năm giờ là lại vang lên tiếng rao quen thuộc: “Ai cháo đậu cà…” Tiếng rao ấy đi cùng dáng người thong thả của cô bán cháo đạp chiếc xe cũ kỹ. Phía sau xe là nồi cháo lớn, bên cạnh là hũ cà pháo, hộp đậu rán cùng đủ thứ thìa bát lỉnh kỉnh. Bánh xe quay chậm rãi, phát ra những tiếng cót két quen thuộc, theo cô len lỏi qua từng góc phố, từng ngõ nhỏ của Hà Nội.
Cô không bày bàn ghế cho khách ngồi. Xe cháo cứ đi rồi dừng, dừng rồi lại đi. Mỗi góc phố cô chỉ nán lại chừng nửa tiếng. Khách quen có thể đứng bên xe mà xì xụp ăn ngay, hoặc mang theo chiếc bát nhỏ về nhà. Ăn xong, trước khi nắng tắt, cô sẽ quay lại thu bát.
Cô chỉ bán một loại cháo đậu xanh nấu đặc vừa phải, để nguội ăn cho mát. Món cháo tưởng như đơn giản nhưng thức ăn kèm lại vô cùng hấp dẫn.
Cà pháo ngày xưa nhỏ xíu, ít hạt, hơi nhăn. Được muối vừa vị nên khi ăn có vị chua nhẹ, mằn mặn, giòn tan và thoảng hương riềng. Đậu phụ thì cắt thành những bìa vuông mỏng, rán vàng rồi rim với nước mắm hành. Lớp vỏ ngoài hơi dai, ruột bên trong mềm mịn, thấm đẫm vị mắm thơm nồng. Cắn một miếng cà, một miếng đậu, rồi húp thêm một thìa cháo mộc mạc. Chỉ vậy thôi mà cái nắng hè gay gắt cũng dường như dịu lại sau mỗi bát cháo nhỏ.
Cùng với trứng vịt lộn, trứng chiên ngải cứu, bánh rán mật hay chè bưởi, cháo đậu cà đã trở thành món quà vặt theo tôi lớn lên suốt những mùa hè tuổi nhỏ. Thức quà ấy rẻ tiền, giản dị mà ngon miệng. Mỗi chiều ngồi đợi mẹ dọn hàng, chỉ cần một bát cháo đậu cà năm nghìn đầy ụ là tôi đã có thể ngoan ngoãn ngồi yên trong góc cửa hàng vải, vừa ăn vừa nhìn dòng người qua lại nơi phố chợ đông đúc. Những chiều hè ấy trôi qua chậm rãi, bình yên như chính nhịp sống của Hà Nội ngày xưa.
Rồi thời gian trôi đi. Tôi trưởng thành, cuộc sống trở nên bận rộn hơn. Những buổi chiều hè nhàn nhã nơi phố chợ dần nhường chỗ cho những guồng quay tất bật của đời sống mưu sinh. Và cũng chẳng biết từ khi nào, cô bán cháo năm xưa đã thôi không còn đạp xe rong ruổi qua những con phố cũ. Phố chợ Phùng Khắc Khoan vẫn vậy: lúc đông lúc vắng. Cửa hàng của mẹ tôi cũng đã thay đổi vài lần nhưng vẫn còn đó, khiêm tốn ở một góc quen thuộc. Chỉ có dáng người nhỏ thó bên chiếc xe cháo rong là dần nhạt nhòa trong ký ức.
Tôi vẫn nhớ người phụ nữ với làn da sạm nắng, chiếc áo ca-rô cũ và túi tiền buộc ngang hông. Dáng đi của cô chậm rãi mà vững vàng. Khuôn mặt có nhiều nếp nhăn nhưng nụ cười lúc nào cũng tươi rói, hòa vào tiếng rao lanh lảnh vang lên giữa trưa hè, đôi khi còn át cả tiếng ve kêu.
Nghe đâu sau này, các con của cô đều học hành thành đạt. Không còn phải dựa vào gánh cháo của mẹ để mưu sinh nữa. Có lẽ giờ đây, khi đã qua tuổi ngũ tuần, cô cũng đã có thể thảnh thơi nghỉ ngơi sau bao năm tần tảo.
Tôi vẫn hình dung đâu đó trong những buổi chiều hè yên ả, cô có thể lại ninh một nồi cháo, rim vài bìa đậu, muối một hũ cà - nhưng không còn để bán rong ngoài phố nữa, mà để dành cho lũ cháu nhỏ ngồi quây quần bên hiên nhà.
Hà Nội lại chuẩn bị bước vào một mùa hè mới. Nơi tôi ở chưa nghe thấy tiếng ve râm ran mà ký ức đã bắt đầu lao xao gọi về. Cháo đậu cà bây giờ vẫn còn nhưng theo năm tháng, món quà ấy cũng có thêm nhiều biến tấu: người ta cho thêm trứng muối, cà pháo đôi khi được thay bằng cà bát muối chua ngọt với tỏi và ớt. Dẫu vậy, trong ký ức của tôi, bát cháo đậu cà ngon nhất vẫn là bát cháo giản dị năm xưa - với đậu rim mắm hành, cà pháo muối giòn và tiếng rao vang lên giữa phố chợ mùa hè.
Có những điều khi đã đi qua thì chỉ còn lại trong hoài niệm. Trưởng thành rồi, người ta không thể đòi hỏi cuộc đời trả lại những điều đã cũ. Ta chỉ giữ lại cho mình một nỗi nhớ nhẹ nhàng, đủ để mỗi khi nhắc tới lại thấy lòng ấm áp. Và đôi khi, chính những ký ức giản dị ấy lại làm nên cái hồn rất riêng của Hà Nội - nơi những món quà dân dã như cháo đậu cà cũng có thể trở thành một phần ký ức không thể quên của nhiều thế hệ.
Có lẽ mỗi người Hà Nội đều từng có một thức quà tuổi thơ như thế - giản dị thôi nhưng đủ để nhớ suốt cả một đời.
Và nếu một ngày nào đó, giữa nhịp sống vội vàng của thành phố, bạn chợt bắt gặp một bát cháo đậu cà nóng hổi, biết đâu ký ức về một Hà Nội xưa cũ lại bất chợt trở về.
Thuỳ Linh
Có một điều thật lạ là Tết dường như không chỉ nằm trong những ngày trên tờ lịch. Tết không hẳn bắt đầu vào khoảnh khắc giao thừa, và cũng không kết thúc khi phố phường đã thôi rực rỡ, khi những cành đào bắt đầu phai màu.
Có những hình ảnh của làng quê không cần phải rực rỡ hay ồn ào, nhưng chỉ cần nhắc đến thôi là cả một miền ký ức trong lòng người bỗng thức dậy. Với nhiều người, đó có thể là con đường làng rợp bóng tre, là cánh đồng lúa thơm mùi gió mới. Còn với một người, ký ức ấy lại bắt đầu từ một nơi rất quen thuộc - đó là giếng làng.
Tháng Ba này tôi về quê muộn. Tết năm nay vì công việc nên tôi không về được. Đã rất lâu rồi tôi mới có dịp trở lại. Căn nhà nhỏ của gia đình vẫn nằm bên dòng sông quen thuộc. Con sông ấy quanh năm nước trong vắt, hiền hòa như thuở nào.
Mỗi mùa trong năm đều có những loài hoa mang theo một phần ký ức của đất trời và con người. Có những loài hoa rực rỡ khiến người ta dễ dàng nhận ra giữa phố đông. Nhưng cũng có những loài hoa rất bình dị, chỉ nở lặng lẽ nơi quê nhà, để rồi khi đi xa, mỗi lần nhớ lại, lòng người lại chùng xuống.
Từ khoá
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
