Trong ký ức của mỗi người, luôn có một miền thương nhớ rất riêng. Có người là một con ngõ nhỏ, có người là mùi khói bếp chiều đông, và với ai đó, miền thương nhớ ấy bắt đầu từ một món ăn quê nhà - mộc mạc thôi, nhưng đủ để mỗi lần nhớ về, lòng lại chùng xuống dịu dàng.
Qu ê tôi ở v ùng trung du Phú Th ọ - n ơi nh ững h àng c ọ đ ứng lặng lẽ tr ên tri ền đ ồi, in s âu vào ký ức của bao thế hệ ng ư ời con qu ê h ương. Gi ữa n ăm, c ọ ra hoa, kết tr ái. Khi đ ông v ề, cả v ùng đ ồi nh ư kho ác lên mình s ắc t ím s ẫm của những buồng cọ ch ín. Qu ả cọ đư ợc h ái xu ống, đem ỏm, đ ồ x ôi hay ch ế biến th ành đ ủ m ón ăn d ân dã. H ương v ị b ùi béo, gi ản dị ấy đ ã nuôi d ư ỡng t âm h ồn bao ng ư ời, đ ể rồi khi xa qu ê, ch ỉ cần tho áng ngh ĩ th ôi c ũng đ ủ khiến l òng d ạ bồi hồi.
T ôi l ớn l ên cùng hình ảnh b à n ội đ ội th úng c ọ từ ngo ài đ ồi trở về. Những buổi chiều se lạnh, b à nhóm b ếp r ơm, m ùi khói ngai ngái lan kh ắp gian bếp nhỏ. B à v ừa x át c ọ trong chiếc rổ tre, vừa thủ thỉ kể chuyện ng ày x ưa. Đ ôi bàn tay g ầy guộc tho ăn tho ắt l àm vi ệc, từng quả cọ xanh sẫm dần b óng lên, m ư ợt m à nh ư đư ợc đ ánh sáp. Tôi ng ồi b ên, ánh m ắt h áo h ức chờ đ ợi, nghe b à ch ậm r ãi b ảo: “Cọ ngon phải l à qu ả ch ín già, hái t ừ c ây ít b ị đ ộng. C ó th ế mới b ùi, m ới ngậy”.
Mẹ t ôi l ại kh éo léo trong cách ch ế biến. Khi cọ ỏm vừa ch ín t ới, mẹ b ày ra mâm cùng bát mu ối vừng. Miếng cọ b éo ng ậy, dẻo qu ánh trong mi ệng, vừa b ùi v ừa phảng phất ch út v ị ch át, quy ện với muối vừng mằn mặn, th ơm thơm, khi ến ng ư ời ăn nh ớ m ãi không quên. Nh ững ng ày m ưa l ạnh, mẹ c òn đ ồ x ôi c ọ. Quả cọ đư ợc t ách khéo, tr ộn c ùng g ạo nếp n ương, đưa l ên chõ. Khi m ở nắp, h ương n ếp h òa quy ện c ùng v ị b éo c ủa cọ lan tỏa khắp gian nh à, ấm áp vô cùng.
M ấy c ô bác hàng xóm hay sang ch ơi. C ó ng ư ời vừa v éo mi ếng x ôi c ọ vừa c ư ời bảo: “Thứ quả qu ê mình đ ấy, ăn quen r ồi, cứ đ ến m ùa là nh ớ, l à thèm”. Ti ếng c ư ời, tiếng chuyện tr ò r ộn r àng khi ến gian bếp nhỏ trở th ành n ơi g ắn kết t ình làng ngh ĩa x óm, n ơi m ón ăn qu ê nhà không ch ỉ nu ôi ta l ớn m à còn s ư ởi ấm l òng ng ư ời.
Ngo ài c ọ ỏm, cọ x ôi, bà tôi còn mu ối d ưa c ọ. Quả cọ ch ín đư ợc ỏm, t ách l ấy c ùi, cho vào v ại đ ất rắc muối, ủ v ài ngày. B ữa c ơm đ ông, ch ỉ cần đĩa c ọ muối, th êm bát canh rau t ập t àng là đ ã đ ủ ngon miệng. T ôi nh ớ c ó l ần trời r ét đ ậm, cả nh à quây qu ần b ên mâm c ơm, b à g ắp cho t ôi mi ếng cọ muối, giọng hiền từ: “ Ăn đi ch áu, đơn gi ản th ôi nh ưng no b ụng, ấm l òng”. Gi ờ ngh ĩ l ại, miếng cọ ấy đ âu ch ỉ l à món ăn, m à là c ả một đ ời th ương y êu bà dành cho con cháu.
Tôi xa quê đ ã lâu. M ỗi lần trở về, nh ìn nh ững đ ồi cọ xanh biếc trập tr ùng, ký ức m ùa đ ông n ăm cũ l ại ùa v ề - c ó khói b ếp, c ó ti ếng c ư ời, c ó mùi c ọ ỏm n óng h ổi lan trong gian nh à nh ỏ. Quả cọ qu ê tôi ch ẳng phải cao l ương m ỹ vị, nh ưng c ái v ị b ùi béo ấy đ ã l ặng lẽ khắc s âu trong ký ức, trở th ành d ấu ấn của một tuổi th ơ b ình yên. Cây c ọ kh ông ch ỉ che m ái nhà, mà còn mang theo h ồn đ ất, hồn ng ư ời qu ê tôi.
Trong ký ức t ôi, mùa c ọ ch ín không ch ỉ l à mùa qu ả m à là mùa c ủa qu ê h ương - nơi c ó bà, có m ẹ, c ó xóm gi ềng th ân thu ộc, c ó nh ững th áng n ăm êm đ ềm kh ông d ễ g ì tìm l ại.
Dẫu đi xa, nhưng m ỗi đ ộ xu ân v ề, l òng tôi v ẫn thổn thức nhớ qu ê, nh ớ m ùa c ọ ch ín, nh ớ m ón c ọ ỏm qu ê nhà. Nh ớ đ ể biết rằng, m ình v ẫn c ó m ột miền k ý ức trong veo đ ể trở về - một miền k ý ức giản dị, m à ng ọt ng ào nh ư ch ính h ương v ị của quả cọ n ăm n ào.
C ó nh ững m ón ăn kh ông ch ỉ đ ể no l òng, mà còn đ ể giữ lại một miền qu ê trong ký ức. V à đ ôi khi, ch ỉ cần nhớ về l à đ ã th ấy m ình đư ợc an ủi, đư ợc s ư ởi ấm giữa những th áng ngày xa x ứ.
Tr à Bình
Có những khoảnh khắc rất nhỏ thôi, nhưng lại đủ khiến ta chậm lại giữa dòng thời gian đang trôi không ngừng. Đó có thể là một buổi sáng đầu năm còn vương hơi lạnh, một tia nắng mỏng vừa chạm hiên nhà… và đôi khi, chỉ là giây phút ta đứng trước cuốn lịch mới, lặng lẽ ngắm nhìn tờ lịch đầu tiên của năm.
Khi những ngày cuối năm âm lịch dần khép lại, dường như trong mỗi chúng ta lại có một miền ký ức khẽ thức dậy. Đó có thể là mùi khói bếp, là bát canh rau quen thuộc, hay chỉ đơn giản là một sắc màu xưa cũ… Với một người, đó là màu vàng của những bông hoa cải ven sông - thứ màu vàng lặng lẽ mà da diết đến nao lòng.
Giữa những bộn bề của cuộc sống, có khi ta không cần tìm kiếm điều gì lớn lao để cảm thấy hạnh phúc. Chỉ cần chậm lại một chút, lắng nghe nhiều hơn một chút, ta sẽ nhận ra quanh mình vẫn luôn hiện hữu những niềm vui rất nhỏ - giản dị thôi, nhưng đủ khiến lòng người ấm lên.
Trong đời, có người chỉ đi cùng ta rất ngắn, đủ để nhớ tên. Không cuộc gặp nào là ngẫu nhiên. Mỗi người đến, dù lâu hay chóng, đều mang theo một lý do: sẻ chia, bù đắp, hoặc dạy ta yêu thương và buông bỏ.
Có những áp lực không phát ra thành tiếng, nhưng lại đè nặng lên lòng người từng ngày. Chúng không đến từ khó khăn mưu sinh, cũng không hẳn từ thất bại, mà đến từ những kỳ vọng rất quen thuộc - kỳ vọng mang tên “con nhà người ta”.
Từ khoá
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
