Mỗi khi tháng Ba ghé qua, thiên nhiên lại mang đến cho đất trời những dấu hiệu rất riêng của mùa. Có nơi là sắc hoa xoan tím nhạt rơi đầy lối nhỏ, có nơi là những vạt cải cuối mùa còn vàng ươm trong nắng. Nhưng với nhiều làng quê Bắc Bộ, tháng Ba thường được nhớ đến bằng một sắc đỏ đặc biệt - sắc đỏ của hoa gạo.
Hoa gạo không ồn ào, không kéo dài quá lâu, nhưng mỗi lần nở lại khiến cả một khoảng trời bừng sáng. Và cũng chính từ sắc đỏ ấy, trong ký ức của nhiều người, cả một miền tuổi thơ bỗng trở về - giản dị, mộc mạc nhưng đầy thương nhớ.
Tôi trở về quê vào một buổi chiều tháng Ba, khi bầu trời trong vắt như vừa được gột rửa sau những ngày mưa xuân. Gió cuối mùa se nhẹ, đủ để khiến những hàng tre ven đường khẽ lay động.
Con đường dẫn vào làng giờ đã rộng rãi và thẳng tắp hơn trước. Hai bên là những ngôi nhà cao tầng còn mới, tường sơn sáng màu, cửa kính phản chiếu ánh nắng chiều. Quê hương đã thay đổi rất nhiều - khang trang hơn, hiện đại hơn. Nhưng cũng vì thế mà trong lòng tôi chợt dấy lên một cảm giác vừa mừng vừa bâng khuâng, như thể mình đang bước vào một nơi quen mà lạ.
Tôi đi chậm lại, cố tìm trong từng góc nhỏ một dấu vết của ngày xưa. Một bờ rào cũ, một lối đất quen, hay một gốc cây từng in dấu chân tuổi nhỏ. Và rồi, điều khiến tôi chững lại cũng xuất hiện. Cây gạo đầu làng - cây gạo từng gắn với cả một vùng ký ức - không còn nữa. Khoảng đất ngày nào rực đỏ hoa gạo giờ chỉ còn lại một khoảng trống lặng im. Nắng chiều trải xuống nhạt nhòa, như thể đang cố lấp đầy một điều gì vừa mất đi.
Ngày trước, cây gạo ấy đứng sừng sững ở bãi đất đầu làng như một cột mốc của thời gian. Thân cây cao vút, tán rộng, mỗi khi tháng Ba về lại bừng lên sắc đỏ rực rỡ. Hoa gạo thường nở khi lá còn thưa. Từng bông hoa đỏ thắm như những đốm lửa nhỏ treo lơ lửng giữa trời. Từ xa nhìn lại, cả tán cây giống như một ngọn lửa đang cháy âm thầm giữa không gian yên bình của làng quê.
Mỗi khi hoa bắt đầu rụng xuống phủ kín gốc cây, lũ trẻ chúng tôi lại tụ tập dưới đó. Những cánh hoa còn tươi được nhặt lên, xếp thành vòng tròn, khi thì xâu thành chuỗi để chơi trò bán hàng, khi lại dùng làm “đồ trang sức” cho những trò chơi trẻ con. Tiếng cười trong veo vang lên giữa bãi đất rộng, hòa vào tiếng chim và tiếng gió.
Những trưa hè, chúng tôi nằm dài trên bãi cỏ dưới bóng cây gạo mát rượi. Đứa nào cũng vắt tay lên trán, nhìn lên bầu trời cao xanh qua những cành cây thưa lá. Xa xa là tiếng gà gáy vọng lại từ cuối xóm, tiếng gió lùa qua lũy tre lao xao. Đó là những buổi trưa bình yên đến mức, sau này khi lớn lên, tôi mới hiểu rằng mình đã từng sống trong một khoảng thời gian thật đẹp.
Nhưng cây gạo không chỉ là nơi tụ họp của lũ trẻ trong làng. Mẹ tôi vẫn thường nói: “Cây gạo đầu làng thiêng lắm, bao nhiêu chuyện đời đã diễn ra dưới gốc cây ấy.” Mẹ kể rằng nhiều năm trước, có một người phụ nữ đi làm đồng về muộn, chẳng may trở dạ giữa đường. Dân làng vội vàng đưa chị vào nằm tạm dưới tán cây gạo. Mọi người chạy đi gọi bà đỡ, người mang nước, người tìm tấm chiếu trải xuống. Giữa những cánh hoa gạo đỏ rơi lác đác trong gió tháng Ba, đứa trẻ ấy cất tiếng khóc đầu tiên chào đời.
Sau này, dân làng trìu mến gọi em là “Gạo”, như một cách ghi nhớ khoảnh khắc đặc biệt ấy - một sự sống nhỏ bé đã bắt đầu giữa màu hoa đỏ thắm của quê hương. Câu chuyện giản dị ấy theo năm tháng trở thành một ký ức chung của cả làng.
Rồi một ngày, cây gạo bị chặt đi. Người ta nói rằng cần mở rộng con đường. Làng đang thay đổi, xe cộ ngày càng nhiều, đường phải rộng hơn để thuận tiện cho cuộc sống mới. Điều đó không sai. Sự phát triển luôn mang theo những thay đổi cần thiết. Nhưng khi nghe tin cây gạo bị đốn hạ, tôi vẫn thấy trong lòng mình như vừa mất đi một điều gì rất cũ, rất thân.
Đứng trước khoảng đất trống hôm nay, tôi khẽ nhắm mắt lại. Trong tâm trí, một mùa hoa tháng Ba lại hiện về. Những cánh hoa đỏ chậm rãi xoay trong gió, như những đốm lửa nhỏ đang chập chờn giữa miền ký ức. Lúc ấy tôi chợt hiểu rằng, cây gạo không chỉ đơn thuần là một cái cây. Nó là chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Là dấu mốc của tuổi thơ. Là nơi giữ lại những ngày tháng bình yên của một làng quê chưa bị cuốn vào nhịp sống vội vã.
Quê hương ngoài kia có thể đổi thay từng ngày - đường xá rộng hơn, nhà cửa cao hơn, cuộc sống đủ đầy hơn. Nhưng quê hương trong ký ức của mỗi người lại mang một hình hài khác. Với tôi, quê hương vẫn là cây gạo đỏ lửa đầu làng. Là bãi cỏ rộng và những buổi trưa đầy gió. Là mùi đất ẩm sau cơn mưa, là tiếng chim gọi bạn trên cành, là sắc đỏ thắm nhuộm kín một góc trời tháng Ba.
Tôi chợt nghĩ, có những điều dù không còn hiện hữu trước mắt, nhưng vẫn sống mãi trong ký ức con người. Cũng như cây gạo ấy. Dẫu thân cây đã không còn, nhưng mùa hoa của nó vẫn nở mỗi năm trong lòng những người từng lớn lên dưới tán cây. Có lẽ vì thế mà mỗi khi tháng Ba trở về, tôi luôn dành cho mình một khoảng lặng để nhớ. Nhớ về cây gạo đầu làng. Nhớ về những ngày thơ bé. Nhớ về một miền thương yêu đã lùi xa theo năm tháng nhưng chưa bao giờ thật sự mất đi. Bởi ký ức, có lẽ, chính là cách mà con người giữ lại quê hương trong trái tim mình.
Và đôi khi, chỉ cần nhớ - là đã đủ để một mùa hoa lại nở.
Có những điều trong cuộc sống sẽ thay đổi theo thời gian. Những con đường có thể rộng thêm, những ngôi nhà có thể cao hơn, nhưng ký ức tuổi thơ và tình cảm dành cho quê hương thì vẫn luôn ở lại trong mỗi người.
Tháng Ba đi qua rất nhanh, hoa gạo cũng chỉ nở trong một khoảng thời gian ngắn. Nhưng chính sự ngắn ngủi ấy lại khiến sắc đỏ của hoa trở nên đáng nhớ hơn, như một dấu lặng dịu dàng giữa dòng chảy của thời gian.
Trần Văn Hiếu
Hà Nội tháng Ba, những ngày giao mùa khi trời còn vương chút se lạnh nhưng đã bắt đầu lẫn trong đó cái ấm áp dịu dàng của mùa xuân. Trong không gian ấy, có một loài hoa không thơm nhưng lại khiến lòng người xao xuyến, khiến ai từng gặp cũng phải dừng chân ngước nhìn - đó là hoa gạo.
Vào những ngày giữa tháng Ba, mùa xuân ấm áp khẽ khàng làm sáng bừng sắc đỏ rực rỡ của hoa gạo ở ven sông. Ở một nơi xa, có một người con lại thao thức nhớ sắc hoa gạo quê nhà.
Nhiều người đã tìm về thôn Đoan Nữ, xã An Mỹ, huyện Mỹ Đức, Hà Nội để hoà mình trong không gian làng quê thanh bình, với cánh đồng lúa xanh nổi bật và hàng hoa gạo bắt đầu bung nở.
Có những loài hoa không rực rỡ, cũng chẳng ồn ào khoe sắc, nhưng chỉ cần xuất hiện là lập tức đánh thức trong lòng người cả một miền ký ức. Với nhiều làng quê Bắc Bộ, Hoa Xoan chính là dấu hiệu rất riêng của tháng Ba. Những chùm hoa tím nhạt, nhỏ bé và mong manh, mỗi năm lại nở đúng hẹn, như nhắc người ta nhớ về những mùa xưa cũ.
Mỗi mùa trong năm đều mang đến cho thành phố một vẻ đẹp riêng. Có mùa được nhận ra bằng sắc hoa rực rỡ, có mùa lại đến rất khẽ, chỉ qua một cơn gió ấm hay một làn mưa bụi. Tháng Ba ở Hà Nội cũng đến theo cách lặng lẽ như thế.
Từ khoá
Có những vùng đất, ta chẳng sinh ra ở đó, cũng không sống ở đó đủ lâu để gọi là quê hương. Vậy mà mỗi khi một mùi hương quen thuộc thoảng qua, lòng lại bất chợt hướng về. Với Hà Nội, có người nhớ những con phố cổ, có người thương cái se lạnh của mùa thu. Còn với Trang Lê, nỗi nhớ bắt đầu từ hương hoa sữa. Một mùi hương có thể khiến người ta yêu một thành phố đến thế nào?
Có lẽ, người ta thương Hà Nội nhất là vào những ngày mùa thu đang chín. Không ồn ào, không phô trương, mùa thu len lỏi vào lòng người bằng những điều rất đỗi bình dị. Một làn sương mỏng trên mặt hồ, một vệt nắng nghiêng qua mái phố, một mùi hương bất chợt thoảng trong gió… Tất cả hòa vào nhịp sống thường ngày, khiến người ta dù đang vội vã cũng muốn chậm lại đôi chút, để cảm nhận và để thương.
Có những mùa thu không bắt đầu bằng sắc vàng của lá hay những cơn gió heo may tràn qua phố. Đôi khi, mùa thu chỉ khẽ chạm vào lòng người qua một vạt cỏ may bên đường, qua những bông hoa nhỏ bé vẫn bền bỉ đón nắng, chờ mưa và âm thầm nở giữa đất trời.
Hà Nội những ngày này đang vào thu, nồng nàn trong hương hoa sữa, dịu dàng với những bông ngọc lan và man mác trong từng chiếc lá đang đổi màu.
Có những cuộc chia xa, ban đầu người ta còn đếm từng ngày, từng tháng, rồi từng mùa đi qua. Đến một lúc nào đó, ngay cả thời điểm bắt đầu xa nhau cũng trở nên mơ hồ. Chỉ biết đã lâu lắm rồi, lâu đến nỗi những điều từng tưởng không thể quên nay cũng nhạt dần như dấu chân trên bãi cát sau một đêm thủy triều lên rồi xuống. Vậy mà đôi khi, giữa một buổi chiều rất đỗi bình thường, lòng bỗng nghe xao xác.
Có những nơi chốn tưởng chừng bình dị, vậy mà khi đi xa, ta mới nhận ra nơi ấy đã cất giữ cả một miền thương nhớ. Một mái nhà xưa, hàng tre trước ngõ, hay chiếc giếng cũ nơi bao người từng gặp gỡ, chuyện trò… Tất cả có thể đã lùi xa theo năm tháng, nhưng chỉ cần một lần nhớ lại, những hình ảnh thân thương ấy lại hiện về nguyên vẹn.
