Mỗi khi tháng Ba ghé qua, thiên nhiên lại mang đến cho đất trời những dấu hiệu rất riêng của mùa. Có nơi là sắc hoa xoan tím nhạt rơi đầy lối nhỏ, có nơi là những vạt cải cuối mùa còn vàng ươm trong nắng. Nhưng với nhiều làng quê Bắc Bộ, tháng Ba thường được nhớ đến bằng một sắc đỏ đặc biệt - sắc đỏ của hoa gạo.
Hoa gạo không ồn ào, không kéo dài quá lâu, nhưng mỗi lần nở lại khiến cả một khoảng trời bừng sáng. Và cũng chính từ sắc đỏ ấy, trong ký ức của nhiều người, cả một miền tuổi thơ bỗng trở về - giản dị, mộc mạc nhưng đầy thương nhớ.
Tôi trở về quê vào một buổi chiều tháng Ba, khi bầu trời trong vắt như vừa được gột rửa sau những ngày mưa xuân. Gió cuối mùa se nhẹ, đủ để khiến những hàng tre ven đường khẽ lay động.
Con đường dẫn vào làng giờ đã rộng rãi và thẳng tắp hơn trước. Hai bên là những ngôi nhà cao tầng còn mới, tường sơn sáng màu, cửa kính phản chiếu ánh nắng chiều. Quê hương đã thay đổi rất nhiều - khang trang hơn, hiện đại hơn. Nhưng cũng vì thế mà trong lòng tôi chợt dấy lên một cảm giác vừa mừng vừa bâng khuâng, như thể mình đang bước vào một nơi quen mà lạ.
Tôi đi chậm lại, cố tìm trong từng góc nhỏ một dấu vết của ngày xưa. Một bờ rào cũ, một lối đất quen, hay một gốc cây từng in dấu chân tuổi nhỏ. Và rồi, điều khiến tôi chững lại cũng xuất hiện. Cây gạo đầu làng - cây gạo từng gắn với cả một vùng ký ức - không còn nữa. Khoảng đất ngày nào rực đỏ hoa gạo giờ chỉ còn lại một khoảng trống lặng im. Nắng chiều trải xuống nhạt nhòa, như thể đang cố lấp đầy một điều gì vừa mất đi.
Ngày trước, cây gạo ấy đứng sừng sững ở bãi đất đầu làng như một cột mốc của thời gian. Thân cây cao vút, tán rộng, mỗi khi tháng Ba về lại bừng lên sắc đỏ rực rỡ. Hoa gạo thường nở khi lá còn thưa. Từng bông hoa đỏ thắm như những đốm lửa nhỏ treo lơ lửng giữa trời. Từ xa nhìn lại, cả tán cây giống như một ngọn lửa đang cháy âm thầm giữa không gian yên bình của làng quê.
Mỗi khi hoa bắt đầu rụng xuống phủ kín gốc cây, lũ trẻ chúng tôi lại tụ tập dưới đó. Những cánh hoa còn tươi được nhặt lên, xếp thành vòng tròn, khi thì xâu thành chuỗi để chơi trò bán hàng, khi lại dùng làm “đồ trang sức” cho những trò chơi trẻ con. Tiếng cười trong veo vang lên giữa bãi đất rộng, hòa vào tiếng chim và tiếng gió.
Những trưa hè, chúng tôi nằm dài trên bãi cỏ dưới bóng cây gạo mát rượi. Đứa nào cũng vắt tay lên trán, nhìn lên bầu trời cao xanh qua những cành cây thưa lá. Xa xa là tiếng gà gáy vọng lại từ cuối xóm, tiếng gió lùa qua lũy tre lao xao. Đó là những buổi trưa bình yên đến mức, sau này khi lớn lên, tôi mới hiểu rằng mình đã từng sống trong một khoảng thời gian thật đẹp.
Nhưng cây gạo không chỉ là nơi tụ họp của lũ trẻ trong làng. Mẹ tôi vẫn thường nói: “Cây gạo đầu làng thiêng lắm, bao nhiêu chuyện đời đã diễn ra dưới gốc cây ấy.” Mẹ kể rằng nhiều năm trước, có một người phụ nữ đi làm đồng về muộn, chẳng may trở dạ giữa đường. Dân làng vội vàng đưa chị vào nằm tạm dưới tán cây gạo. Mọi người chạy đi gọi bà đỡ, người mang nước, người tìm tấm chiếu trải xuống. Giữa những cánh hoa gạo đỏ rơi lác đác trong gió tháng Ba, đứa trẻ ấy cất tiếng khóc đầu tiên chào đời.
Sau này, dân làng trìu mến gọi em là “Gạo”, như một cách ghi nhớ khoảnh khắc đặc biệt ấy - một sự sống nhỏ bé đã bắt đầu giữa màu hoa đỏ thắm của quê hương. Câu chuyện giản dị ấy theo năm tháng trở thành một ký ức chung của cả làng.
Rồi một ngày, cây gạo bị chặt đi. Người ta nói rằng cần mở rộng con đường. Làng đang thay đổi, xe cộ ngày càng nhiều, đường phải rộng hơn để thuận tiện cho cuộc sống mới. Điều đó không sai. Sự phát triển luôn mang theo những thay đổi cần thiết. Nhưng khi nghe tin cây gạo bị đốn hạ, tôi vẫn thấy trong lòng mình như vừa mất đi một điều gì rất cũ, rất thân.
Đứng trước khoảng đất trống hôm nay, tôi khẽ nhắm mắt lại. Trong tâm trí, một mùa hoa tháng Ba lại hiện về. Những cánh hoa đỏ chậm rãi xoay trong gió, như những đốm lửa nhỏ đang chập chờn giữa miền ký ức. Lúc ấy tôi chợt hiểu rằng, cây gạo không chỉ đơn thuần là một cái cây. Nó là chiếc cầu nối giữa quá khứ và hiện tại. Là dấu mốc của tuổi thơ. Là nơi giữ lại những ngày tháng bình yên của một làng quê chưa bị cuốn vào nhịp sống vội vã.
Quê hương ngoài kia có thể đổi thay từng ngày - đường xá rộng hơn, nhà cửa cao hơn, cuộc sống đủ đầy hơn. Nhưng quê hương trong ký ức của mỗi người lại mang một hình hài khác. Với tôi, quê hương vẫn là cây gạo đỏ lửa đầu làng. Là bãi cỏ rộng và những buổi trưa đầy gió. Là mùi đất ẩm sau cơn mưa, là tiếng chim gọi bạn trên cành, là sắc đỏ thắm nhuộm kín một góc trời tháng Ba.
Tôi chợt nghĩ, có những điều dù không còn hiện hữu trước mắt, nhưng vẫn sống mãi trong ký ức con người. Cũng như cây gạo ấy. Dẫu thân cây đã không còn, nhưng mùa hoa của nó vẫn nở mỗi năm trong lòng những người từng lớn lên dưới tán cây. Có lẽ vì thế mà mỗi khi tháng Ba trở về, tôi luôn dành cho mình một khoảng lặng để nhớ. Nhớ về cây gạo đầu làng. Nhớ về những ngày thơ bé. Nhớ về một miền thương yêu đã lùi xa theo năm tháng nhưng chưa bao giờ thật sự mất đi. Bởi ký ức, có lẽ, chính là cách mà con người giữ lại quê hương trong trái tim mình.
Và đôi khi, chỉ cần nhớ - là đã đủ để một mùa hoa lại nở.
Có những điều trong cuộc sống sẽ thay đổi theo thời gian. Những con đường có thể rộng thêm, những ngôi nhà có thể cao hơn, nhưng ký ức tuổi thơ và tình cảm dành cho quê hương thì vẫn luôn ở lại trong mỗi người.
Tháng Ba đi qua rất nhanh, hoa gạo cũng chỉ nở trong một khoảng thời gian ngắn. Nhưng chính sự ngắn ngủi ấy lại khiến sắc đỏ của hoa trở nên đáng nhớ hơn, như một dấu lặng dịu dàng giữa dòng chảy của thời gian.
Trần Văn Hiếu
Hà Nội tháng Ba, những ngày giao mùa khi trời còn vương chút se lạnh nhưng đã bắt đầu lẫn trong đó cái ấm áp dịu dàng của mùa xuân. Trong không gian ấy, có một loài hoa không thơm nhưng lại khiến lòng người xao xuyến, khiến ai từng gặp cũng phải dừng chân ngước nhìn - đó là hoa gạo.
Vào những ngày giữa tháng Ba, mùa xuân ấm áp khẽ khàng làm sáng bừng sắc đỏ rực rỡ của hoa gạo ở ven sông. Ở một nơi xa, có một người con lại thao thức nhớ sắc hoa gạo quê nhà.
Nhiều người đã tìm về thôn Đoan Nữ, xã An Mỹ, huyện Mỹ Đức, Hà Nội để hoà mình trong không gian làng quê thanh bình, với cánh đồng lúa xanh nổi bật và hàng hoa gạo bắt đầu bung nở.
Có những loài hoa không rực rỡ, cũng chẳng ồn ào khoe sắc, nhưng chỉ cần xuất hiện là lập tức đánh thức trong lòng người cả một miền ký ức. Với nhiều làng quê Bắc Bộ, Hoa Xoan chính là dấu hiệu rất riêng của tháng Ba. Những chùm hoa tím nhạt, nhỏ bé và mong manh, mỗi năm lại nở đúng hẹn, như nhắc người ta nhớ về những mùa xưa cũ.
Mỗi mùa trong năm đều mang đến cho thành phố một vẻ đẹp riêng. Có mùa được nhận ra bằng sắc hoa rực rỡ, có mùa lại đến rất khẽ, chỉ qua một cơn gió ấm hay một làn mưa bụi. Tháng Ba ở Hà Nội cũng đến theo cách lặng lẽ như thế.
Từ khoá
Có những cơn mưa đi qua rất nhanh, chỉ đủ làm ướt một khoảng sân, một mái hiên, rồi bất chợt tạnh. Nhưng cũng có những cơn mưa ở lại trong một mùi đất ẩm, một mái hiên cũ, trong ký ức về một người đã xa.
Có những giây phút lòng ta chùng xuống khi nhớ về một khoảng sân cũ, một mùi hương quen và một câu nói đã từng nghe rất nhiều lần trong ký ức. Có lẽ bởi những gì gắn với người mình thương thường không chỉ nằm ở những điều lớn lao, mà còn ở những khoảnh khắc rất nhỏ đã đi cùng ta qua năm tháng.
Có những mùa trong năm chỉ cần một làn gió, một mùi hương hay một vệt nắng cũng đủ đánh thức trong ta cả một miền ký ức. Với mùa thu, có lẽ đó là sắc vàng - màu của nắng hanh, của đồng lúa chín, của những chiếc lá rời cành và cũng là màu của những tháng ngày đã đi qua nhưng vẫn ở lại trong sâu thẳm tâm hồn mỗi người.
Có những thành phố, người ta yêu bởi vẻ đẹp của nó. Nhưng cũng có những thành phố, người ta thương bởi trong từng con phố, hàng cây, mặt hồ đều có một phần đời mình ở đó. Hà Nội với cô gái tên Nhật Hạ là một thành phố như thế. Một nơi có những điều khiến người ta mệt mỏi, nhưng cũng có những điều rất đỗi dịu dàng khiến ta đi xa rồi vẫn muốn quay về.
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Có những mùa trăng đi qua từ rất lâu, nhưng mỗi khi nhớ lại, ta vẫn thấy nguyên vẹn một khoảng trời tuổi thơ. Đó có thể là ánh trăng rằm trên mái nhà, là tiếng trống ếch vọng từ đầu ngõ, là chiếc đèn ông sao cha tự làm hay một món quà quê giản dị được mẹ, được bà chắt chiu dành cho con trẻ.
