Xung đột tại cơ quan bùng nổ khi Hưng lên chức phó phòng và dùng quyền lực ép Trọng báo cáo đề tài nghiên cứu tổ mối. Cuộc tranh cãi gay gắt phơi bày sự đối đầu giữa lối sống vụ lợi của Hưng và lý tưởng chính trực của Trọng. Trong khi đó, ông Chánh đóng vai trò trung gian, khuyên Trọng cần tỉnh táo để bảo vệ quan điểm và sự nghiệp.
Dù ra đời gần nửa thế kỷ, tiểu thuyết "Mưa mùa hạ" của Ma Văn Kháng vẫn giữ nguyên giá trị thời đại khi khắc họa cuộc chiến chống lũ lụt đầy anh hùng và bền bỉ của nhân dân. Tác giả không chỉ vẽ nên bức tranh xã hội biến động mà còn lồng ghép những chiêm nghiệm triết lý sâu sắc về lịch sử và nhân sinh.
Tại cơ quan thủy lợi, bức tranh hậu chiến hiện lên đầy u ám với nạn đầu cơ và sự xuống cấp đạo đức. Giữa những mâu thuẫn nội bộ và thực tại thiếu thốn, những trí thức như Trọng phải đấu tranh để giữ gìn lý tưởng.
Giữa thực tại bất an khi trưởng phòng Nam đổ bệnh, Trọng tìm về thư viện thành phố làm nơi trú ẩn tinh thần. Cuộc gặp gỡ với người kỹ sư trẻ hào hiệp tặng sách quý đã thắp lại trong anh niềm tin vào lòng tốt. Đây là biểu tượng của sự tử tế và trách nhiệm, giúp Trọng vững tin vào những giá trị cao đẹp vẫn tồn tại giữa xã hội nhiễu nhương.
Rời miền núi sau nhiều thất bại, Trọng về cơ quan chống lụt với tư tưởng ngày càng cứng rắn và kiêu ngạo trong việc bảo vệ lý tưởng "sống đẹp". Anh quyết liệt bài trừ cái xấu nhưng sự kiên định ấy lại nhuốm màu cực đoan. Theo dõi con trai, ông giáo Cần vừa tự hào về sự chính trực, vừa lo lắng cho sự non nớt của anh trước những va đập thực tế.
Mối quan hệ giữa Trọng và Loan rạn nứt sâu sắc khi sự khác biệt về nhận thức và lối sống lộ rõ dưới cơn mưa. Trọng bất lực nhìn Loan cười cợt với những gã thanh niên thô lỗ, nhận ra khoảng cách giữa hai người đã không thể lấp đầy. Anh cô độc trong những dự định lớn lao, thậm chí không thể sẻ chia về nhiệm vụ nguy hiểm sắp tới tại tuyến đê xung yếu.
Chuyến thăm bạn cũ của ông giáo Cần phơi bày hai thái cực sống: một nhà thơ vẫn giữ cốt cách trí thức, sắc sảo phê phán cái xấu; và một cựu chủ tịch huyện đã buông bỏ lý tưởng để hài lòng với việc buôn bán nhỏ tầm thường. Sự đối lập này khắc họa rõ nét sự phân hóa nhân cách và cách mỗi cá nhân thích nghi với biến động thời đại.
Chị Hạnh nảy sinh tình cảm với anh Hùng sau khi cuộc hôn nhân ở quê đổ vỡ. Dù dằn dứt, xót xa vì chồng con và chưa thể tính chuyện tương lai, chị vẫn tìm thấy ở anh Hùng tình yêu thương cùng chỗ dựa tinh thần. Chứng kiến câu chuyện của Hạnh, Thị dần thấm khía và nhận ra những góc khuất, phức tạp trong tình yêu và hôn nhân của kiếp người xa xứ.
Hải Hà nhập viện do tai nạn giao thông và bàng hoàng đau đớn khi biết đã mất đi đứa con đầu lòng. Thái đến chăm sóc, tự nhận là chồng cô để đứng ra nhận tiền bồi thường và giải quyết với người gây tai nạn. Bi kịch mất con cùng sự dàn xếp tiền bạc khiến Hải Hà lún sâu vào tuyệt vọng, cô quyết định giấu kín sự việc với mọi người ở xí nghiệp.
Tác phẩm đi sâu vào sự cô đơn và nỗi nhớ quê da diết của các nhân vật. Thắm đau đớn ôm mối tình khắc mỏi với Tuấn. Hải Hà nhận ra mối quan hệ với Thái chỉ mang lại sự trống rỗng, khiến cô thêm cồn cào nhớ nhà. Trong nỗi tuyệt vọng, Hải Hà tìm đến ngọn đồi quen thuộc để tĩnh tâm nhưng rồi bấn loạn chạy xuống đường và gặp tai nạn giao thông.
Hải Hà tình cờ gặp chú Khánh – đồng đội cũ của cha cô. Để nuôi ba con ăn học sau khi vợ mất, chú phải khai gian tuổi sang Hàn Quốc lao động. Mảnh đời và sự hy sinh kiên cường của chú Khánh giúp Hải Hà thấm thía sâu sắc hơn những đắng cay, nhọc nhằn mà người lao động xa xứ đang âm thầm gánh vác.
Bữa cơm Tết của công nhân Việt bị Bách cản trở, Sơn nổi giận suýt đánh nhau nhưng mọi người kịp can vì sợ trục xuất. Hải Hà và Tâm sau đó tranh cãi gay gắt về sự cam chịu trước bất công công xưởng. Cuộc va chạm lột tả giằng xé giữa áp lực kiếm tiền và khát vọng giữ gìn phẩm giá nơi xứ người.
Tâm gặp lại Sơn tại công viên – nơi lao động nước ngoài thường tụ họp để nguôi nỗi nhớ quê. Qua Sơn, Tâm biết Yến đã chuyển đi làm ở nơi xa. Cuộc gặp gỡ ngắn ngủi không chỉ khắc họa sự đùm bọc, sẻ chia giữa những người đồng hương xa xứ mà còn hé mở những rung động cảm xúc đặc biệt giữa Sơn và Tâm.
