Cá quả kho tộ
Ẩm thựcCá quả tươi, chắc thịt, được kho trong tộ đất cùng gia vị truyền thống, làm nên màu nâu óng ả, mùi thơm quyện hòa, đưa cơm đến lạ.
Nắng thu ánh vàng dịu dàng nơi đầu ngõ. Cây khế cuối vườn mới hôm nào còn xanh mướt nay đã lốm đốm lá vàng. Thoảng đâu đây mùi hương khế chín. Có người chợt nhớ về tô canh năm nào mẹ nấu cho ba: canh chua cá khô nấu khế.
Mỗi lần ba tôi nói thèm canh chua khế là mẹ tôi sẽ hơi nhíu mày lại. Mẹ thắc mắc mãi ba thèm gì lạ, cá tươi nhảy xốn xang ngoài ao lại không ăn, cứ mê mấy con cá khô quắn quéo mà mẹ hay bảo không còn bao nhiêu chất. Nghe vậy chứ tôi biết, hành động và suy nghĩ trong lòng mẹ toàn trái ngược với lời nói.
Sáng ấy, tôi xin mẹ đi chợ cùng. Mẹ tất tả đi từ hàng cá khô này qua hàng cá khô nọ để tìm loại cá cơm lạt mà ba thích nhất. Mẹ đứng đó thật lâu, cầm từng nhúm cá lên ngắm nghía, chọn lựa. Phải là loại cá không quá to, không lẫn nhiều cát và ít xương. Chị hàng cá bảo nhất ba tôi vì được vợ thương, món nào ba thích là mẹ tìm mua cho bằng được. Chị ra vẻ gật gù: gừng càng già càng cay, người càng già càng thương.
Già thương theo kiểu già. Đi chợ về, đặt chiếc giỏ xuống đất, tay cầm rổ mẹ bước nhanh chân ra sau vườn hái khế. Cây khế nhà tôi không quá cao, chỉ tầm ba mét nhưng tán lá lại tỏa ra rộng khắp, những cành ngắn dài đan xen vào nhau như một tấm màn dày đặc. Có trái khế xanh già lấp ló trốn kĩ sau những chùm hoa tim tím. Trái chín chuyển dần qua màu cam ươm tỏa hương thanh ngọt, chưa kịp đụng đã rơi ngay xuống gốc. Mẹ hái thêm đâu chừng ba bốn trái ngay nhánh con chìa xuống thấp vừa tầm tay với. Nghía qua bên đám rau thơm, mẹ cắt vài nhánh ngò gai, rau ngổ rồi rảo bước vào nhà.
Vừa thả chiếc gàu xuống giếng, mẹ vừa dặn dò tôi nhớ rửa nhẹ tay để khế không bị dập ngấm nước. Khi khế đã ráo, mẹ dùng dao nhẹ nhàng loại bỏ năm cạnh rồi cắt từng lát vừa ăn. Mẹ bảo cắt bỏ cạnh khế để nước canh trong và không bị chát. Khế xanh để một bên, khế chín để một bên trông tựa như ngôi sao năm cánh. Mẹ tiếp tục tỉ mẩn lựa bỏ ra từng hạt khế rồi không quên nhắc tôi khế chín sẽ nhanh mềm nên khi nấu phải cho vào cuối cùng để không bị nhũn. Xong đâu đó, mẹ cắt nhỏ rau thơm để giữa. Tiếp theo, mẹ cho cá khô vào nước ấm ngâm cho sạch bụi đất, chao qua mấy đợt nước cho đến khi nước trong hẳn mới vớt ra để trên rổ cho ráo nước.
Tôi chăm chú nhìn từng thao tác của mẹ nơi căn bếp củi. Mẹ nhặt những cành khô nhỏ bắt đầu quẹt lửa nhóm bếp. Khi lửa cháy đỏ dần lên, mẹ mới từ từ xếp thêm những cành lớn. Ánh lửa vàng hắt lên mảng tường gạch thứ ánh sáng ấm cúng cả căn bếp lẫn lòng tôi. Ngày ấy nhà tôi còn dùng bếp chân kiềng. Loại bếp mấy bác thợ hàn từ sắt, hai thanh dài và bốn thanh ngang gác qua giúp một lần nấu được tận ba nồi. Một bên nấu cơm. Bên còn lại mẹ nấu sẵn nồi nước sôi. Lò giữa mẹ đặt thêm cái chảo, để mỡ vào rán vừa tươm là cho hành tím vào phi. Đợi đến khi hành vừa chớm vàng, mẹ tiếp tục cho cá khô đã ráo hẳn nước vào đảo săn lại cùng gia vị. Tiếng nước sôi bồng lên, mẹ cho phần cá vừa đảo vào cùng. Nêm nếm và lần lượt cho khế xanh, khế chín. Cắt vài trái ớt tươi vào cho canh thêm nồng vị. Múc canh ra tô, mẹ rắc rau thơm lên trên cùng.
Bữa cơm trưa hôm ấy, ngoài những món quen thuộc mẹ thường nấu có thêm tô canh chua khế nghi ngút khói. Tô canh đậm đà với mùi thơm của cá khô, hành phi, rau thơm dậy mùi kèm vị thanh ngọt của khế. Vừa ngửi thôi cảm giác cồn cào đói bụng đã ùa tới trong tôi. Ba tôi vừa gắp miếng cá kẹp khế vừa nhấm nháp vị nước canh rồi gật gù nhìn sang mẹ với nét mặt tự hào, ba bảo mẹ nấu canh chua là ngon số một.
Mâm cơm ngày nào và nhiều mâm cơm sau này, cả nhà được thưởng thức món canh chua nấu khế mà dường như tâm ý mẹ dành trọn đến ba. Dần dà tôi hiểu rằng, mẹ luôn mong muốn mang đến cả nhà những bữa ăn đủ chất nhưng đôi khi lại đặt sự yêu thích của ba lên hàng đầu. Đó cũng là cách ba mẹ chiều chuộng nhau để giữ yêu thương gia đình luôn tròn vị.
Ngọc Nữ
Cá quả tươi, chắc thịt, được kho trong tộ đất cùng gia vị truyền thống, làm nên màu nâu óng ả, mùi thơm quyện hòa, đưa cơm đến lạ.
Có những tháng trong năm chỉ cần vừa chạm ngõ đã khiến lòng người xao xuyến. Không hẳn bởi thời tiết hay cảnh sắc đổi thay, mà bởi mỗi mùa đi qua đều có thể đánh thức một miền ký ức. Khi tháng Mười Một đến cùng những cơn gió đầu đông se lạnh, khi cúc họa mi theo những chiếc xe đạp xuống phố, lá bàng chuyển sang sắc đỏ, cũng là lúc có những nỗi nhớ tưởng đã ngủ yên bỗng trở về, dịu dàng mà da diết.
Có những loài hoa chỉ cần nhìn thấy một lần cũng đủ khiến người ta nhớ mãi. Có những miền đất, dù đã rời xa từ lâu, vẫn luôn hiện diện trong tâm trí qua một sắc màu, một mùi hương hay một mùa hoa trở lại. Với những người từng sống ở vùng cao nguyên, có lẽ sắc vàng của hoa dã quỳ chính là một miền ký ức như thế. Một loài hoa không được chăm chút trong những khu vườn sang trọng, chẳng cần ai nâng niu, nhưng cứ mỗi độ cuối thu lại kiêu hãnh bung nở trên những triền đất đỏ, làm bừng sáng cả một vùng trời.
Có những cuộc hẹn chẳng cần một lý do đặc biệt, cũng không cần phải chuẩn bị điều gì cầu kỳ. Đôi khi, chỉ là một buổi chiều chợt muốn gặp nhau, cùng đi qua vài con phố quen, ngồi bên tách trà nóng và kể những câu chuyện thường ngày. Hà Nội vẫn luôn có những góc phố dịu dàng như thế, nơi người ta có thể tạm gác lại những lo toan để sống chậm hơn một chút, lắng nghe nhau nhiều hơn một chút.
Có những thành phố ta yêu không chỉ bởi những con đường đang hiện hữu, mà còn bởi những gì đã lắng sâu trong ký ức. Một tiếng rao quen, mùi hương của một mùa hoa cũ, hay câu chuyện được người thân kể đi kể lại qua năm tháng. Tất cả có thể trở thành những dấu mốc riêng, để mỗi khi nhớ về, ta lại thấy cả một miền thời gian hiện lên. Với Hà Nội, những ký ức ấy còn là sự giao thoa giữa làng và phố, giữa nét xưa cũ và nhịp sống hiện đại.
Có những thành phố, dù không phải nơi ta sinh ra, vẫn có thể trở thành một phần ký ức không thể tách rời. Bởi ở đó, ta đã sống những năm tháng tuổi trẻ, đã đi qua những con đường quen, gặp gỡ những con người thân thương và lưu giữ biết bao câu chuyện của riêng mình. Với Hà Nội, có lẽ tình cảm ấy còn được bồi đắp qua từng lần trở lại, khi thành phố đã đổi thay nhiều, nhưng những ký ức xưa vẫn còn nguyên vẹn trong lòng người.
Có những mùa thu đi qua đã lâu, nhưng mỗi khi trở lại vẫn khiến lòng người xao động. Bởi trong ký ức của mỗi chúng ta, có thể có một mùa thu gắn với cuộc gặp gỡ đầu tiên, một mối tình từng rất đẹp, hoặc một cuộc chia xa mà phải mất rất nhiều năm tháng mới có thể học cách chấp nhận. Đôi khi, chỉ một giai điệu cũ vang lên giữa một buổi sáng bình thường cũng đủ đánh thức cả một miền thương nhớ.