Tinh túy từ thức quà quê xứ Đoài
Nức tiếng bởi hương vị thơm ngon, đậm đà, bánh tẻ Phú Nhi (tổ dân phố Phú Nhi, phường Sơn Tây) chinh phục thực khách bằng sự hòa quyện của lớp bột gạo trắng trong, mềm mịn với nhân thịt, mộc nhĩ, hạt tiêu thơm nồng, tất cả được bọc trong lớp lá dong, lá chuối thoảng hương đồng nội.
Sự khác biệt của bánh tẻ Phú Nhi bắt nguồn từ khâu lựa chọn nguyên liệu. Người làm bánh thường sử dụng các loại gạo tẻ cũ như Khang Dân, 84 hoặc C71. Gạo được ngâm nhiều giờ, sau đó xay thành bột nước, tiếp tục ngâm và chắt lọc để thu được phần bột mịn.
Nguyên liệu làm bánh được lựa chọn kỹ càng. Ảnh: MT
Bà Phạm Thị Bình, chủ cơ sở sản xuất bánh tẻ Thanh Bình (tổ dân phố Thú Thịnh), cho biết, bà là thế hệ thứ 3 nối nghề. Với bánh tẻ, muốn ngon thì cần bắt đầu từ hạt gạo. Gạo làm bánh tẻ phải là gạo cũ thì bánh mới dóc, giòn.
Bên cạnh chất lượng gạo, người thợ còn phải căn chỉnh lượng nước và thời gian quấy bột sao cho đạt độ chín, dẻo vừa phải. Nhân bánh cũng được chuẩn bị kỹ lưỡng từ thịt lợn, mộc nhĩ và các loại gia vị, xào chín, nêm nếm vừa vặn để giữ được vị ngọt tự nhiên và hương thơm đặc trưng.
Khi bột đạt độ chín, còn nóng, người thợ nhanh tay dùng thanh phết bột dàn đều lên mặt lá dong đã chuẩn bị sẵn. Bột phải được trải vừa tay, không quá dày, cũng không quá mỏng để khi hấp chín, bánh có độ mềm mượt mà vẫn giữ được hình dáng. Tiếp đó, phần nhân được đặt vào giữa, bao kín bột bên ngoài rồi được khéo léo cuốn lại thành từng chiếc bánh thuôn dài.
Nếu phần bột và nhân quyết định chất lượng bên trong thì cách gói góp phần tạo nên diện mạo riêng của bánh tẻ. Trước đây, bánh chủ yếu được gói bằng lá chuối khô. Tuy nhiên, qua đúc kết, người làm nghề nhận ra việc kết hợp lá chuối với lá dong sẽ mang lại hương vị riêng cho bánh tẻ. Cụ thể, lá chuối khô được đặt bên trong để lưu giữ hương thơm đặc trưng, bên ngoài là lớp lá dong xanh mướt giúp bánh chắc dáng, đẹp mắt.
Chiếc bánh dẻo thơm thu hút thực khách. Ảnh: MT
Bà Phạm Thị Dung, chủ cơ sở sản xuất bánh tẻ Hòa Thuận, cho biết: Bánh tẻ ngon nhất là khi vừa được vớt ra khỏi nồi. Lúc ấy, hơi nóng quyện cùng hương thơm của lá, bột gạo, nhân thịt tạo nên sức hấp dẫn khó cưỡng. Bánh có thể được thưởng thức riêng để cảm nhận trọn vẹn vị nguyên bản, hoặc ăn kèm chả, chấm nước mắm hay tương ớt tùy khẩu vị.
Sức hút của món quà quê xứ Đoài được người dân Phú Nhi tự hào nhắc đến qua những câu ca mộc mạc: Dáng em bé nhỏ thân dài/ Lòng trong thắm đượm, vỏ ngoài trắng trong/ Bao quanh một tấm lá dong/ Gói trọn tất cả nỗi lòng em thương...
Đưa bánh tẻ đi theo “ngạch riêng”
Trong bối cảnh bánh tẻ được sản xuất ở nhiều địa phương, việc giúp người tiêu dùng nhận diện, lựa chọn đúng sản phẩm chính gốc Phú Nhi trở thành bài toán đặt ra đối với người dân và chính quyền địa phương.
Những nỗ lực ấy đã được đặt nền móng từ khá sớm. Năm 2007, Phú Nhi được công nhận là làng nghề sản xuất bánh tẻ truyền thống. Đến năm 2010, bánh tẻ Phú Nhi tiếp tục được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp văn bằng công nhận thương hiệu cho làng nghề.
Tuy nhiên, thương hiệu có tiếng không đồng nghĩa với việc nghề truyền thống luôn được duy trì và phát triển thuận lợi. Theo bà Hoàng Thị Thư, Tổ trưởng Tổ dân phố Phú Nhi, địa bàn hiện có 1.002 hộ dân nhưng chỉ còn khoảng 14 hộ duy trì sản xuất bánh tẻ.
Các cơ sở chủ yếu tập trung tại khu dân cư Phú Nhi 2, trong đó có những hộ làm nghề lâu năm như gia đình bà Hoàng Thị Vân, bà Đinh Thị Phương, bà Trần Thị Hà... Ngoài ra, tại khu vực Phú Thịnh, một số gia đình thuộc làng Phú Nhi trước đây vẫn tiếp tục gắn bó với nghề, tiêu biểu như cơ sở của bà Phạm Thị Bình. Trong số những người được công nhận nghệ nhân làm bánh tẻ ở phường Sơn Tây, có bà Phạm Thị Bình và bà Hoàng Thị Vân.
Bà Hoàng Thị Thư cho rằng, để nghề làm bánh không chỉ được duy trì trong những căn bếp gia đình, mà từng bước phát triển theo hướng chuyên nghiệp hơn, chính quyền địa phương đã quan tâm hỗ trợ các hộ sản xuất trang thiết bị, dụng cụ chế biến và bao bì sản phẩm, giúp người làm nghề giảm bớt sức lao động, nâng cao năng suất mà vẫn giữ được những công đoạn tạo nên hương vị truyền thống.
Khách du lịch trải nghiệm gói bánh tẻ tại Làng cổ Đường Lâm, phường Sơn Tây. Ảnh: MT
Nhờ cải tiến dụng cụ sản xuất, các cơ sở hiện có thể đáp ứng những đơn hàng với số lượng tương đối lớn. Tùy thời điểm và nhu cầu đặt trước, mỗi cơ sở cho ra lò khoảng 700-1.200 chiếc bánh mỗi ngày. Giá bán phổ biến khoảng 7.000 đồng/chiếc; những loại bánh đặc biệt hơn có thể được bán với giá đến 10.000 đồng/chiếc.
Không chỉ dừng lại ở hoạt động sản xuất, người dân làng nghề còn tìm cách tạo sức hút mới cho sản phẩm thông qua các hoạt động quảng bá, giới thiệu. Tại Hội thi bánh tẻ truyền thống làng nghề Phú Nhi năm 2025, điểm nhấn đặc biệt là mâm bánh tẻ “siêu to, khổng lồ” gồm 5 chiếc bánh cỡ lớn. Đáng chú ý, mâm bánh sau đó được ban tổ chức đưa ra đấu giá và đạt mức 40 triệu đồng.
Giữ nghề, giữ hương vị truyền thống là điều quan trọng, nhưng để bánh tẻ Phú Nhi có thể đi xa hơn, cần mở rộng không gian quảng bá và thị trường tiêu thụ. Người dân làng nghề mong muốn địa phương sớm xây dựng điểm giới thiệu, quảng bá sản phẩm cùng cổng chào nhận diện làng nghề, qua đó, tạo dấu ấn rõ nét hơn đối với du khách.
